خانه / سخنرانی ها / امام حسین علیه السلام / مصائب دینداری – جلسه سوم

مصائب دینداری – جلسه سوم

حجت الاسلام کاشانی مورخ ۲۱ شهریور ۹۷ مصادف با شب سوم محرم در هیئت عبدالله بن الحسن علیه السّلام به موضوع  ((مصائب دینداری)) پرداختند که مشروح آن تقدیم می گردد.

برای شنیدن و دریافت صوت این جلسه، اینجا کلیک نمایید.

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ * أُفَوِّضُ أَمْری إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ»[۱]

«رَبِّ اشْرَحْ لی‏ صَدْری * وَ یَسِّرْ لی‏ أَمْری * وَ احْلُلْ عُقْدَهً مِنْ لِسانی‏ * یَفْقَهُوا قَوْلی‏»[۲]

«إلهی أَنْطِقْنِی بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِی التَّقْوَى‏»[۳]

مقدّمه

هدیه به پیشگاه اهل بیت علیهم صلواه الله خاصه سیّد و سالار شهیدان روحی له الفداه صلواتی هدیه بفرمایید.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُم

مرور جلسات قبل

عنوان گفتگوی ما «مصائب دینداری» است، دینداریِ حقیقی مشکلات و سختی­هایی دارد، یک مقدّمه­ای داریم که خودِ آن به تنهایی آنقدر مهم است که خودِ مقدّمه می­توانست عنوان بحث باشد ولی طمع کردیم که دو بحث را در این دهه خدمت شما عرض کنیم.

آن مقدّمه این است که چرا ما دین داریم؟ به جهتِ اینکه از این دین با این محدودیّت­هایی که برای ما ایجاد می­کند منافعی به ما برسد، آن منافع هم یعنی هم دنیای ما را اصلاح کند و هم آخرتِ ما را، و خدای متعال در قرآن کریم فرموده است که همه­ی انسان­ها خسارت می­بینند، بی­دین­ها که هیچ، دیندارها هم همگی خسارت می­بینند مگر اینکه این چهار عمل را انجام دهند، ایمان بیاورند، همه­ی اعمال صالح را انجام بدهند، که دیشب یک عرض مختصری داشتیم که این همه­ی اعمال صالح را انجام بدهند یعنی چه؟ یعنی اینکه در مسئله­ی اعمال صالح بویژه واجب و حرام ما تدریج نداریم که بگوییم فعلاً دو واجب را انجام می­دهم و چهار واجب هم ان شاء الله سال آینده، اینطور نیست، باید تصمیم بگیرد که همه­ی واجبات را انجام می­دهم و همه­ی محرّمات را هم ترک می­کنم، حالا اگر خدای ناکرده نشد و یا اشتباه کردم توبه می­کنم، عرض کردیم که نستجیربالله گناه هم همینطور است، اینکه کسی گناه برنامه­ریزی شده انجام دهد خیلی خطرناک است، نستجیربالله من بدانم که هفته­ی بعد می­خواهم فلان غلط را انجام دهم خیلی خطرناک است، این موضوع خیلی جای بحث دارد که بخاطر کمبود وقت عبور می­کنم و اگر بحث به جایی رسید شاید دوباره روی این موضوع برگشتیم، سوّمی این بود که «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ»[۴] تواصی به حق می­کنند، حق می­گویند، همدیگر را به حق سفارش می­کنند، این یعنی اینکه اولاً باید حق را شناخت که خودِ این موضوع خیلی جای بحث دارد و فعلاً عبور می­کنم و می­گویم علی الحساب فی الجمله می­دانیم که منظورمان از حق چیست… و حق را به یکدیگر سفارش می­کنند، حق را می­گویند، یعنی حق را می­گویند که عمل نکنند؟ یعنی به حق عمل می­کنند، تهمیداتی برای مقدّمات عمل شده به حق می­اندیشند، جلوی کسی را که کاری انجام می­دهد به حق عمل نشود را می­گیرند، جلوی انحراف را می­گیرند، وقتی می­گویند یعنی سعی می­کنند حق را اقامه کنند، بعد هم چون این راه خیلی مشکل است ممکن است به سختی بخورند برای همین هم به صبر و شکیبایی هم سفارش می­کند.

عرض کردیم که اگر کسی صبر و شکیبایی جامعه را کمرنگ کند خدای متعال او را در سوره مبارکه توبه منافق قلمداد کرده است، باید همه یکدیگر را به صبر سفارش کنند، و این سفارش به صبر به این معنا نیست که ما بگوییم یک مخدّری به مردم بزنیم تا دردهای اجتماع را متوجّه نشوند تا بعضی از مسئولین به خطاهای خود برسند، نه! «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ» جلوی آن­ها را می­گیرد، «وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ» برای جامعه مخدّر نیست که مثلاً حالا که گرسنه نیستید… اگر «وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ» می­گوید قبل از آن «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ» می­گوید، یعنی ابتدا سعی می­کند که جلوی منحرفین و سوء استفاده کنندگان داخلی و خارجی را بگیرد، ولی همزمان سفارش به صبر هم می­کند.

عرض کردیم که وقتی می­فرماید «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ» یعنی شما نمی­توانید در غار زندگی کنید، یعنی نمی­توانید نسبت به جامعه بی­تفاوت باشید، تازه برای ما که انسان عادی هستیم این را فرموده است، یعنی مسئولینِ دینی و اجتماعی بیشتر، نمی­توانید در غار زندگی کنید، نمی­توانید تنها زندگی کنید، یعنی نمی­توانید بگویید به من ربطی ندارد و من به جای دیگری می­روم.

عرض کردیم که فرار نداریم، اگر هم فرار داریم از یک شهر به یک شهر دیگر است، نمی­شود اجتماع را رها کرد.

آیا اصحاب کهف به غار فرار کردند؟

هنوز کسی این إن قُلت را به من نکرده است، من زودتر به قول طلبه­ها دفع دخل مقدّر می­کنم، کسی نگفته است که این «فَأْوُوا إِلَى الْکَهْفِ»[۵]  که در قرآن آمده است، اینکه به اصحاب کهف سفارش کردند به غار بروید چه می­شود؟ تو که مدام می­گویی نمی­شود به غار فرار کرد آن­ها به غار فرار کردند، عرضِ ما از فرار این است شما با اختیار انتخاب کنید، اگر جایی برای زندگی در هیچ اجتماعی برای تو نبود و امکان زندگیِ موحدانه نبود، مادامی که این خطر هست…. حالا این یک بحثِ موقّتی است، اگر برای اصحاب کهف هم آن فشار که از جانب سلطان وقت بر آن­ها اعمال می­شد و اجازه­ی زندگیِ موحدانه نداشتند برداشته می­شد در غار زندگی نمی­کردند، ما که نمی­خواهیم آیه را تکذیب کنیم، آن­ها راهی برای زنده ماندن نداشتند، راه به هیچ جایی نداشتند و باید پنهان می­شدند که کشته نشوند، یعنی فرار از کشته شدن است، طبیعتاً یعنی تا مادامی که آن خطر است، یعنی دائمی نیست، منظورِ ما از این فرار فرارِ انتخابی است.

یعنی طرف می­بیند که فضای جامعه پرگناه شده است، مشکلاتی هست، حالِ این را هم ندارد که پای کار بیاید، چون اصل مصائب دینداری از اینجا شروع می­شود، وقتی شما بخواهید به دین عمل کنید و تواصی به حق و صبر کنید تازه مصیبت­ها شروع می­شود، سختی­ها از اینجا شروع می­شود، که ما عرض کردیم و جلوتر خواهیم گفت که منظور ما این نیست که به مردم سخت بگیرید، که مثلاً به یکدیگر گیر بدهیم، ان شاء الله آن را هم عرض خواهم کرد.

آنجایی که می­خواهی پای کار بایستی تازه ابتدای شروع شدنِ سختی­هاست.

پس وقتی ما می­گوییم نمی­شود در غار زندگی کرد منظورِ ما این نیست که آیه­ی اصحاب کهف را قبول نداریم، عرض ما این است که انتخاب فرار به غار نمی­کند، آن­ها اگر جای دیگری می­رفتند خطر مرگ تهدیدشان می­کرد، موقّتاً پنهان شده­اند که آن­ها را نکشند و بعد هم سیصد سال به خواب رفتند، وگرنه قرارشان این نبود که سیصد سال در غار بمانند، بطور موقّت پنهان شده بودند، کما اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم هم در غار پنهان شده­اند.

چون من مدام گفته بودم که نمی­شود به غار فرار کرد، دیشب قبل از خواب به ذهنم رسید که یک وقت در ذهن کسی نیاید که هم پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم در غار رفتند و هم اصحاب کهف؛ آن­ها موقّت بودند، اینکه کسی بگوید من به غار می­روم… عرض کردم که نمونه­ی آن همین برادرانی هستند که از شهر بیرون رفته­اند که ان شاء الله امام زمان ارواحنا فداه بیاید! فعلاً از جامعه دوری گزیدند! ما این عمل را در شرع نداریم! اگر این­ها در جامعه بیایند که کسی این­ها را نمی­کشد، کسی کاری به کار آن­ها ندارد، این یک نکته.

تواصی به حق در کدام جامعه است؟

نکته­ی بعدی اینکه وقتی «جامعه» می­گویم فقط جامعه­ی کلّی را مدّنظر ندارم، مثلاً اینکه چون شما در تهران هستید تهران مدّنظر باشد، خانواده­ی شما هم یک جامعه است، شما نسبت به خانواده­ی خود مسئول هستید، این صریحِ خاص هم دارد، «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ»[۶] این دیگر آیه­ی خاص دارد، همسر و فرزند خود را رها نکن، ان شاء الله خدای متعال مشکلات اقتصادی را حل کند، طرف صبح تا شب تلاش می­کند، بعضی وقت­ها مجبور هستند و خدا آن­ها که مردم را مجبور به این کار کرده­اند لعنت کند، اما بخشی از آن هم طرف برای یک چیزهایی اهمیّت قائل است و برای یک چیزهایی هم اهمیّت قائل نیست، برای چه همسر و فرزند خود را رها کرده­ای؟ برای چه پدر و مادر و خواهر و برادر خود را رها کرده­ای؟ این صله رحم و امثالهم را رها کرده­ای؟ اقوام جزوِ همین اجتماع است، ما خیلی کم­کار هستیم، من معمولاً بحث اخلاقی نمی­کنم برای اینکه وضعِ من خیلی خراب است، برای این یک جمله وضع من خیلی خراب است، اگر من در اقوام در یک میهمانی شرکت کنم همه تعجّب می­کنند، همینجا می­گویم که وضع من خیلی خراب است، اگر انسان به چیزی که می­گوید عمل نکند روسیاهی می­آورد… نمی­شود اقوام را رها کرد که بگوییم هر کاری که می­کنند بکنند و به ما ربطی ندارد، تواصی به حق آنجا هم هست. اینجا من را شطرنجی کنید، خدا می­داند که قدیم­ها وقتی ما می­خواستیم با خانواده­ی­مان حرف بزنیم در دفترمان وقت می­گرفت، مثلاً می­گفت چهارشنبه ساعت ۵، خیلی کم­کار هستیم، ان شاء الله خدای متعال ما را آدم کند… اقوام اینطور است، شما نسبت به اقوام مسئول هستید، مدرسه­ی­تان، محل کارتان، در یک جایی کار می­کند که مدام رشوه می­گیرند و شما هم هستی؟ باید تواصی به حق کنی! یعنی یک جایی هستی که می­بینی حقّ مردم را ضایع می­کنند، باید بگویید من این کار را نمی­کنم؛ خیلی سخت است! می­دانید دیگر! خیلی سخت است که همکار مقابل همکار بایستد…

مثلاً در جامعه­ی معلّم­ها اگر یک معلّمی کم­کاری کند و بعد زنگ تفریح پیش بقیه بیاید، خیلی مرد می­خواهد که یکی از معلّمان بگوید چرا در کلاس می­خوابی؟ ما خیلی کم دیده­ایم… چرا بیش از نیمی از وقت کلاس استراحت است؟

در یک مدرسه­ای دانش آموزی بعد از کلاس آمد، من دیدم که چشمان او باد کرده است، گفت: اگر می­شود من به منزل بروم؛ گفتم: چی شده است؟ دلت درد می­کند؟ عرق نعناء می­خواهی؟ گفت: نه! من باید به منزل بروم و برمی­گردم، لطفاً یک آژانس برای من بگیرید من بروم و می­آیم، گفتم: چیزی شده است؟ کلید جا گذاشته­ای؟ باید به کسی چیزی می­دادی؟ گفت: آقا اگر می­شود خصوصی به شما می­گویم، گفت: در کلاس شیمی ما خوابیدیم، همچنین خوابیدیم که خواب دیدیم، حالا من باید بعد از مدرسه به کلاسی بروم و نماز ظهر من قضاء می­شود، اگر اجازه بدهید من بروم… من به آن معلّم گفتم: خوش انصاف! آنقدر کلاسِ تو پربار است که طرف بعد از هفت پادشاه به حرمسرای­شان هم سر زده است و برگشته است… آیا همکار جرأت دارد این را بگوید؟ من آنجا مسئولیّت داشتم و می­گفتم…

این تواصی فقط برای یک اجتماع خیلی بزرگ نیست، چون وقتی من می­گویم اجتماع، شما می­گویید منکه رئیس جمهور نیستم، مگر من چقدر در این جامعه اثر دارم؟ در هیئتی که می­روی، در خانواده­ات، در بین اقوامت، در اداره، در محل کار، در بازار، آیا این­ها که در بازار تهران هستند گبر هستند؟ نه! هنوز هم هیئات بازار شلوغ است، این که ما مدام درون­گرا باشیم و به تواصی به حق کمک نکنیم و مدام روز به روز نگاه می­کنید و می­بینید که مرز جغرافیاییِ حق­مداران کوچک­تر می­شود، امروز بدتر از دیروز می­شود، امسال بدتر از سال گذشته می­شود، سال بعد بدتر از امسال می­شود، اقوام بدتر از سال گذشته… محل کار، محل زندگی، در بین رفقا، در بین جمع­ها، چرا اصلاً باید به خود اجازه بدهد… این همه جا هست، ما همه­جا این گرفتاری­ها را داریم، مثلاً از طلبه­ها بگویم، طلبه­ها حجره دارند، مانندِ دانشجوها که خوابگاه دارند، من زمانی در جایی یک مسئولیّتی داشتم و یکی از طلاب می­گفت: اینجا حجره واجب است و من نمی­توانم به خانه بروم شما وساطت کنید که من به خانه بروم،… آن حجره را برای چه داده­اند؟ برای اینکه اگر طرف بخواهد از فلان نقطه­ی شهر به خانه­ی­شان برود و برگردد و سه چهار ساعت در راه است، می­گویند بجای این به کتابخانه برو و درس بخوان… گفت: من نمی­توانم درس بخوانم، چرا؟ چون دو نفر از هم­حجره­ای­های من فرض بفرمایید که تمام این فصول سریال­های بین المللی را می­بینند و من نمی­توانم درس بخوانم؛ گفتم: چرا اعتراض نمی­کنی؟ گفت: خجالت می­کشم! این «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ» کلّی است دیگر! مثلاً نگفته است که در انتخابات ریاست جمهوری «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ»، گفته است همه­جا!

روح این مطلب این است که نمی­توانید نسبت به جامعه بی­تفاوت باشید، نمی­توانید صحنه را خالی کنید، نمی­توانید بگویید من مسئولیّت ندارم، مگر اینکه بعضی از این گروه­ها که نمی­خواهم نامِ آن­ها را ببرند بگویند یک طوری این آیه را دور بزنیم! مثلاً یک نظریّه درست که این آیات فعلاً معلّق است تا امام زمان بیاید! این کار را هم کرده­اند دیگر… پناه بر خدا از آخوند فاسد… کارهایی که به عقل جن نمی­رسد را آخوند فاسد می­تواند انجام دهد، یعنی دیگر مابقی مردم دیگر به اینجا فکر نمی­کنند، اگر شما تا قیامت هم اینجا می­نشستید شاید متوجّه نمی­شدید که می­شود قرآن را هم از کار انداخت! یعنی وقتی نمی­شود از دستِ آن فرار کرد بگوییم شاید این برای دوره­ی امام زمان است، به عقل جن نمی­رسد ولی به عقل آخوند فاسد می­رسد، «اِذا فَسَدَ العالِم، فَسَدَ العالَم» همین است، هم صلاح دستِ آن­هاست و هم فساد!

پس اینکه ما می­گوییم نمی­شود نسبت به جامعه بی­تفاوت باشد، از جوامع کوچکی که در آن هستیم… نه اینکه همه هم بیایند تهران را درست کنند، اگر انسان دقّت کند می­بیند که همین آیه­ی مختصر جامعه­ی اسلامی را تطهیر می­کند، می­گوید شما کجا هستید؟ در یک روستا هستید؟ فعلاً هم در آنجا زندگی می­کنید و ضرورتی هم پیش نیامده است که نقل مکان کنید، مثلاً خدای ناکرده دیگر آب نیست و کمبود است و نمی­تواند کشاورزی کند و مجبور هستی به شهر بیایی، آن را نمی­گوید؛ شما در جایی زندگی می­کنید، مثلاً در یک روستایی یا در یک شهری زندگی می­کنید، شما آنجا مسئول هستید، وقتی همه مسئولیّت حس کنند و همه مطالبه­ی حق کنند کار به اینجا نمی­رسد که….

این خاطره­ای که می­خواهم تعریف کنم برای زمانی است که محاسنِ من چهار برابرِ الان بود، اداره­ی مالیات برای یک مجموعه­ای که کلاً در فلاکت بود و در حال ضرر دادن بود هشتاد و شش میلیون تومان مالیات بریده بود، آن مجموعه اصلاً آه نداشت که با ناله سودا کند، اگر هشتاد و شش میلیون تومان پول داشت که… من رفتم بپرسم که این مبلغ را با چه دستورالعملی حساب کرده­اید؟ شاید دفتر اشتباه شده است، شاید صفرِ اشتباه گذاشته­اند، یا… چند نفر دورِ میزهای خود نشسته بودند و وسط خالی بود، شما باید می­دیدید که کدامیک خلوت می­شوند که به سراغِ او بروی، همه­ی متصدّیان هم شبیه به بانک همه کاری می­کردند، من دیدم که یکی از آن­ها خلوت شد، گفتم: این هشتاد و شش میلیون تومان است؟ گفت: شش میلیون و ششصد هزار تومان بده برای تو حل می­کنم! من برگشتم ببینم که با چه کسی صحبت می­کند؟ دیدم کسی آن وسط نیست و همه مشغول هستند، گفتم: با من هستی؟ گفت: بله!… یعنی به زیرمیزی و این­ها هم نرسید، گفتم: به حسابِ شما بریزم؟ گفت: بله! شماره حساب می­دهم، نقدی که نمی­شود… من پیشِ خود گفتم که مشخص است او قبلاً به ریش­بلند­تر از این هم گفته است و طوری نشده است که حالا به این اندازه ریش می­گوید! دیگر وای بحال بی­ریش! و لابُد می­دهند که می­گوید! وگرنه اگر می­ترسید یا کسی با او مقابله می­کرد که نمی­گفت، اگر او را درجا دستگیر کرده بودند که نمی­گفت… معلوم است که کسی نگفته است…

شبیه این هم ما بعد از مدّت­ها به مسافرت رفتیم و جایی را در شمال کشور اجاره کردیم، به ما گفتند که اینجا مطمئن است! گفتم: جایی را به ما بدهید که در آنجا خیلی سگ رفت و آمد نکرده باشد، گفتند: این خیلی مطمئن است، طرف آنجا را به ما تحویل داد و گفت: این شماره هم داشته باشید، اگر خریدی داشته باشید اینجا پیک موتوری دارد، هرچه بخواهید برای شما می­آورند، تشکّر کردم، گفت: مواد خوراکی هم بخواهید می­آورند، می­خواستم بگویم فهمیدم! گفت: هر مارکی هم بخواهید می­آورند! بعد فهمید که من هنوز متوجّه نشدم و شروع کرد به نام بردن از برندها!… تازه یک دختر بچه­ی چادری هم با ما بود!…

من پیشِ خود گفتم که وقتی این شخص این مطلب را به ما می­گوید لابُد قبلاً هم گفته است، و لابُد درآمد دارد که می­گوید دیگر، مثلاً بعنوان امر به معروف که نمی­گوید، لابُد کسی اعتراض نکرده است که این شخص براحتی جرأت می­کند و می­گوید!

ما که هیچ چیزی نیستیم ولی قیافه­ی ما حدّاقل مشخص بود! این شخص حتّی احتیاط هم نمی­کند، قدیم­ترها در انقلاب اگر می­خواستند چیزی بفروشند ابتدا قیافه­ی­تان را نگاه می­کردند و اگر می­دید که به تو می­خورد بصورت مخفیانه می­گفت، همینطور که به همه نمی­گفت!

وقتی شما عکس­العمل نشان نمی­دهید و تواصی به حق نمی­کنید می­بینید که انحراف در حال شکل­گیری است، حدّاقل این است که انسان بگوید این کلید تحویل شما و من نمی­آیم که بفهمد که دفعه­ی بعدی برای اینکه جایی را اجاره بدهد حدّاقل به هر کسی نگوید، لابُد به هم قیافه­ای­های من هم گفته است و نه نگفته­اند و بلکه خریدهای خوب کرده­اند که گفته است!

دین یک مجموعه است که باید به همه­ی آن عمل کرد

خدای متعال با ما خیلی راحت صحبت کرده است، همه­ی­تان خسارت می­بینید، این چه دینی است که دارید؟ خسارت می­بینید، مگر اینکه ایمان داشته باشید و عمل صالح داشته باشید و تواصی به حق کنید! خیلی واضح با ما حرف زده است! و ان شخص راهی ندارد که بگوید این قرآن برای امام زمان است وگرنه شما چطور به بیرون شهر رفته­اید؟ شما ببینید که این چقدر مسخره است که می­گویند فساد را زیاد کنیم تا آقا بیاید! این دیگر…

قرآن کریم یک آیه­ی دیگری بیان می­فرماید، «وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ»[۷] یک عدّه از مردم هستند که خدای متعال را با حرف عبادت می­کنند؛ حرف به معنای سخن نیست، حرف یعنی گوشه و کنار و جنب، یعنی خدای متعال را یک بُعدی عبادت می­کنند، خدای متعال را همه­جانبه عبادت نمی­کنند، نمی­خواهند به همه­ی دین عمل کنند، دین را گزینش می­کنند، این­ها خدای متعال را یک بُعدی عبادت می­کنند، هر جایی را که دوست داشته باشند عبادت می­کنند، هر گوشه­ای که بخواهند عبادت می­کنند.

شما فرض کنید که انسان گوشه­ی یک نشیمنگاه بنشیند، اگر کمی تکان بخورد قطعاً خواهد افتاد، آن کسی که وسط می­نشیند می­تواند جابجا شود، کسی که دین همه­جانبه دارد دین هم همه­جانبه به نفع اوست و دنیا و آخرتِ او را نگه می­دارد، زندگیِ دنیای خود را انجام می­دهد و مشکل ندارد، به اسم اینکه حقوق خانوده و حقوق زن و … ببینید که وضع زندگی­ها و طلاق­ها چه شده است، ما نمی­گوییم که بعضی­ها قبلاً اشتباه نمی­کردند ولی اینطور هم نبود که الآن هست، الآن مانند قبل هم نیست، می­گفتند قبلاً ظلم می­شده است، الآن بدتر ظلم می­شود! الآن که ظلم بیشتری به زن­ها می­شود! یک عدّه سوءاستفاده­کننده را ارضاء می­کنند و طرف دیگر در این شرایط اقتصادی خانواده تشکیل نمی­دهد و به بقیّه هم ظلم می­شود.

«وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ» این­ها خدای متعال را یک جانبه عبادت می­کنند، عرض کردم که مثلاً وقتی می­خواهد برای فرزندِ این شخص خاستگار بیاید می­گوید دیندار باشد ولی خیلی سفت نباشد اما خانه داشته باشد، یعنی وقتی به شرایط می­رسد بعضی از شرایطِ دینیِ آن شخص را رها می­کند… چون در آن­ها کار سخت می­شود… یک چیزهای دیگری از آن شخص می­خواهد!

ما عرض کردیم که شخص دیندار دینداری می­کند که چیزی بدست بیاورد و دنیا و آخرتِ او درست شود، وقتی این دین را گزینش می­کند دیگر هم دنیای او خراب می­شود و هم آخرتِ او.

حضرت حق می­فرماید که «فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ» کسی که خدای متعال را یک بُعدی می­خواهد یعنی چه؟ یعنی برای اینکه جیبِ او پُر شود خدا را می­خواهد، برای اینکه فعلاً در جامعه­ی مسلمین زندگی کند بالاخره دوست داشتنی است که یک هیئتی هم برود خدای متعال را می­خواهد، چک­های او پاس نمی­شود اما هیئتِ او ترک نمی­شود! این برای ما فاجعه است که تقریباً همه یقین دارند که اگر خودرویی ثبت نام کنید دیگر آن چیزی که خودروساز تعهّد کرده است دیگر نیست! حالا باید شانس بیاورید که با چند ماه تأخیر به شما تحویل دهند، شبیه هواپیماییِ ماست، چون من زیاد به سفر می­روم گاهی اوقات پیش می­آید که خانواده تماس می­گیرند که حال من را بپرسند می­گویم: الحمدلله بیش از چهل و پنج دقیقه تأخیر نداشت! آن­ها هم می­گویند: خدا را شکر! من یک سوره یاسین خوانده بودم که اذیّت نشوی!… در حدّ یک ساعت که اصلاً چیزی نیست، قدیم­ها عذرخواهی می­کردند الآن دیگر عذرخواهی هم نمی­کنند، در حدّ یک ساعت که عذرخواهی هم ندارد، عذرخواهی برای دو سه ساعت است! یک «با عرض پوزش» می­گویند که این دو سه ساعت را جبران کنند!

این خدای متعال را یک جانبه می­خواهد، خدای متعال را برای دنیای خود می­خواهد، برای همین هم هست که می­گوید که من یک داماد می­خواهم که خیلی سفت نباشد، یک عروس می­خواهم که خیلی سفت نباشد، این از بزرگترها… کوچکترها هم می­گویند که یک همسری می­خواهم که خیلی سفت نباشد! در عوض فلان چیزها را داشته باشد؛ یعنی گزینش می­کند!

حضرت حق می­فرماید: این­ها اینطور هستند که دین­دار می­شود ولی دین را برای دنیای خود می­خواهد؛ ناگهان به یک مشکل مالی می­خورد و او دیگر از خدای متعال قهر می­کند! با خدا چکار داری؟ خودت گفتی تا ۱۴۰۰، این وسط به خدای متعال چه ربطی دارد؟ آیا حضرت جبرئیل سلام الله علیه این وسط وعده­ای داده بود؟ این وسط به خدا چکار داری؟ چرا با خدای متعال قهر می­کنی؟ چرا به حجاب اعتراض می­کنی؟ حجاب که برای این­ها نیست، حجاب آیه دارد، قبل از اینکه این­ها بیایند بوده است و بعد از اینکه این­ها معلوم نیست باشند، مثلاً صد سال دیگر یا بیست سال دیگر که من نمی­دانم چه زمانی است، مثلاً امام زمان سلام الله علیه بیاید هم هست! با حجاب چه کاری داری؟ وقتی که دینداری تک بُعدی بشود می­نشیند و مدام منافع خود را می­شمارد… آن­هایی که به امام حسین علیه السلام نامه نوشتند همینطوری به کربلا نیامدند، دیدند اگر بیایند اموال­شان را مصادره می­کنند، اگر بیایند همسر و فرزندانشان به خطر می­افتد، اگر بیایند ممکن است که دستگیر بشوند، دیدند به سختی می­افتند و اصل را بی­خیال شدند!

«فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ» اگر یک خیری به این شخص برسد می­گوید: الحمدلله! خدا را شکر! اگر بین مؤمنین قرعه­کشی کنند و پانصد میلیون تومان به او بدهند خوب است اما اگر ضرر کند…

من در خاطر دارم که در زمان جنگ شخصی کاسبی داشت، آن زمان هم دلار نوسان داشت، این شخص لباس­فروش بود، اگر جنسی که فروخته بود ده درصد گران­تر شده بود او به نستجیربالله حضرت حق حرف می­زد… شما این را نستجیربالله در لحظه­ی مرگ دیده­اید، طرف عزادار است ناگهان عدالت خدا را زیر سوال می­برد!

«فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ» تا زمانی که خدای متعال به او پسر کاکل­زری بدهد همه چیز خوب است، اگر خدای ناکرده مریض شود و صعب العلاج باشد، ان شاء الله خدای متعال برای کسی پیش نیاورد، حالِ او عوض می­شود، «فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَهٌ» اگر به یک آزمایشی بخورد، مثلاً یک چیزی سخت می­شود، «انقَلَبَ عَلَىٰ وَجْهِهِ» دینداریِ او کمرنگ می­شود…

شما با جمهوری اسلامی چکار دارید؟ فرض کنید در نهایت غلط عمل می­کند، اگر دینِ تو قلاّبی است و بند به ۱۴۰۰ است برو یک مرتبه دینِ خود را بررسی کن که اشتباه عمل نکرده باشی! اما اگر دینِ تو درست است که وقتی انسان به یک مشکل خورده است که دین را رها نمی­کند!

قدیم­ها ما حسّاس بودیم که موسیقی که پخش می­شود حرام نباشد، الآن دیگر نمی­توانیم تلویزیون هم ببینیم! جرأت هم نمی­کند که بگوید این­ها حرام است، الآن دیده­اید که می­گویند سانسورچی و… آنطور که تو می­گویی توقّع داری که تا لباس زیرِ تو هم سانسورچی… تا از یک کجا شروع می­کند می­گویند مثلاً اینجا با اینجا چه فرقی می­کند، اینجا با اینجا، اینجا با اینجا… تو با چه کسی مشکل داری؟

«وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَهٌ انقَلَبَ عَلَىٰ وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَهَ» چرا «خَسِرَ الدُّنْیَا»؟ چون دیگر دنیای تو هم دنیا نیست، این وضعِ زندگی­هاست… در تهران در سه سال اول ازدواج نزدیک به شصت درصد طلاق داریم، یعنی تقریباً از هر دو ازدواج تهران در سه سال اول یکی خراب می­شود، دنیا را هم باخته­ای… زندگیِ علی و فاطمه سلام الله علیهما در آن مسیر…. فضای جامعه را خراب کرده­ای و خودت مدام به زندگیِ خود شک داری! عفّتِ جامعه را خراب کرده­ای، حالا دیگر نمی­توانی به همسر خود هم اعتماد کنی!

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند که زناء از بی­غیرتی است، آن مردی که نسبت به ناموس مردم غیور است نسبت به همسرِ خود هم خوشبین است، در زندگی آرامش دارد، می­گوید من به کسی چپ نگاه نکرده­ام که کسی به من نگاه چپ کند، اصلاً نمی­توانم چیز دیگری تصوّر کنم، غیرتِ من اجازه نمی­دهد؛ چون برای بدبینی باید چیزهایی در ذهنِ تو بیاید، غیور به خود اجازه نمی­دهد که راجع به ناموس خود بد فکر کند.

«خَسِرَ الدُّنْیَا» می­گوید تو دنیای خود را هم باخته­ای، دیگر زندگیِ خود را هم خراب کرده­ای، خدای متعال فرمود: «وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا»[۸] برای شما همسرانی خلق کردم که پیشِ آن­ها آرامش پیدا کنید، «وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً» خدای متعال این را از آیاتِ خود می­داند، وقتی خدای متعال می­خواهد بگوید که من خلق کرده­ام و نشانه دارم…. عجیب است دیگر! دو نفر از دو قوم، از دو عشیره، از دو شهر جدا، دو نژاد مختلف، این همه عُلقه… خیلی عجیب است دیگر!

وقتی خدای متعال می­فرماید که من آسمان­ها و زمین را خلق کردم، کهکشان راه شیری در مقابل آسمان­ها چیزی نیست، کنا این­ها می­فرماید: «وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا»! حتماً شما نمی­دانستید که همسرتان آیت الله است! عظمی هستند! آیتِ عظمی هستند! «وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً»…

خدای متعال اینجا می­فرماید: «خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَهَ» این را هم باخته­اید! وقتی آنطور که من می­گویم زندگی نمی­کنید دنیا را هم باخته­اید، فقط آخرت را نباخته­اید که بگویید حالا من دنیای خود را داشته­ام و دنیا هیچ!

چون عرض کردیم آن دینی که دنیا را درست نکند قلّابی است، آن دینی که عُرضه ندارد دنیا را درست کند چطور می­خواهد آخرت را درست کند؟ اینجا که آسان­تر از آنجاست!

گاهی اوقات ما برای دنیا یک چیزهایی در ذهن­مان می­آید، از آخرت است که هیچ چیز نمی­دانیم! آنجا سخت­تر است! «خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَهَ». بعد دوباره می­فرماید «ذَٰلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ»[۹]، من همه­ی این­ها را برای چه گفته­ام؟ برای اینکه دینداریِ نصف و نیمه… بر سر قبری نشسته­ایم و فاتحه می­خوانیم که در آن خالی است، سر کاری است، نسخه­ای را عمل می­کنیم که شفابخش نیست، از قبل مشخص است است!

همه­ی این­ها را عرض کردم برای اینکه بگویم من چرا عرض می­کنم وقتی می­خواهی به دین عمل کنی باید به همه­ی دین عمل کنی، تازه آن وقت انسان به وادیِ مصبت نزدیک می­شود!

مصیبت دارد! چرا مصیبت دارد؟ چون وقتی شما می­خواهید همه­جانبه به دین عمل کنید و به جامعه هم اعتناء کنی، بقیّه نمی­گذارند! چون خیلی از مردم «وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ» هستند و نمی­گذارند.

وقتی مولای ما حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام توسّط حرّ محاصره شد، بعضی نقل­ها می­گویند که اینجا فرمودند: «النّاس عَبیدُ الدّنیا»…

ملاک دینداری

عرض کردیم که «مَن یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ» یعنی یک­جانبه، «اِنَّ النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ»[۱۰]، امام صادق علیه السلام چقدر فرمودند که اگر می­خواهید ببینید مثلاً یک کسی مثل کاشانی که الآن با شما حرف می­زند راست می­گوید دیندار است یا نه، بروید با آن­هایی که معامله دارد بپرسید که مثلاً وقتی او خرید می­کند سرحساب است یا نه؟ اگر بدحساب است غلط کرده است که می­گوید من ایمان دارم! فرمود: اداء امانتِ او را ببینید، وعده­ی او را ببینید، صدق حدیثِ او را ببینید.

«وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ» طبیعتاً من هرچه اینجا ریشِ خود را بلندتر کنم م غلیظ­تر صحبت کنم ممکن است برای اینکه نفسِ شما پاک است فکر کنید من هم که جانماز آب می­کشم یک خبرهایی هست، یعنی می­تواند عاملِ سوء استفاده بشود، یعنی طرف خود را مانندِ انسان­های حسابی درست کند، اگر وقت شد فردا چند سخنرانی عبیدالله و معاویه را می­آورم و می­خوانم، چون عبیدالله روز چهارم در مسجد کوقه یک سخنرانی کرده است که شما تصوّر می­کنید که آقای بهجت به منبر رفته است! منتها نتیجه­ی آن این است که می­خواهد مردم را به جنگ با امام حسین علیه السلام بفرستد! طبیعتاً نمی­تواند به آن مردم بگوید من کافر هستم و خدا را هم قبول ندارم و شما هم به سراغ حسین بن علی بروید! بلکه باید با بسم الله بگوید که شما به سراغ حسین بن علی بروید! نان در این است!

«وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ یَحوطونَهُ ما دَرَّتْمَعائِشُهُمْ» برای اینکه زندگیِ خود را تأمین کند ذکر می­گوید.

طرف تلفن را برمی­داشت و می­گفت: یازهرا! سلام علیکم! فقط هفتصد میلیون تومان پول یک نفر را خورده بود! من رفتم که یک طوری بگویم که پول مردم را بده، قبل از سلام علیکم گفت: یا زهرا! سلام علیکم!…

آیا «یا زهرا» را می­گویی که مردم را از «یا زهرا» بزنی؟ «یا زهرا» یعنی چه؟ بگو یا یزید! بعد هم بگو سلا م الله علی معاویه و بعد هم بگو پول شما را نمی­دهم! «یا زهرا» برای چیست؟

امیرالمؤمنین سلام الله علیه و امام سجّاد سلام الله علیه آنقدر خوش حساب بودند و دوست نداشتند که کسی به این بزرگواران برای جایگاه­شان تخفیف بدهد و برای همین هم از غریبه خرید می­کردند! هم امیرالمؤمنین علیه السلام در دوران حکومت خود و هم امام سجّاد علیه السلام که حاکم هم نبودند این کار را می­کردند، می­گفتند که ممکن است طرف مقابل بخاطر تعارفات به من تخفیف بدهد و از جای غریبه خرید می­کردند.

در مقابل خلیفه­ی دوم اگر با کسی معامله می­کرد طرف مقابل را بیچاره می­کرد؛ تو چرا «یا زهرا» می­گویی؟ بگو «یا حفصه»! اصلاً معنی ندارد که «یا زهرا» بگویی و پول مردم را ندهی!

«وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ یَحوطونَهُ ما دَرَّتْمَعائِشُهُمْ» بیچاره مردم خوب هستند، اسم اهل بیت علیهم السلام که بیاید دل مردم می­لرزد و می­گویند این شخص آدم حسابی است، این شخص «یا زهرا» قبول دارد، این شخص گریه­کنِ جلسه است، ان شاء الله پول ما را نمی­خورد!

خدای ناکرده روز قیامت در کارنامه عمل بعضی­ها می­نویسند عامل ارتداد سی نفر! آن «یا زهرا» را برای چه گفتی؟ دهان کسی که پول مردم را نمی­دهد نجس است! بی­ادبی است که نام زهرا اطهر سلام الله علیه را ببرد!

این تواصی به حق و تواصی به صبر انواع دارد که ان شاء الله فردا شب بحث را از اینجا ادامه می­دهم.

روضه

روضه­ی امشب روضه­ی خیلی سختی است…

السلامُ علیکِ یا بنتَ وَلی الله، السلامُ علیکِ یا بنت ابی عبدالله الحسین

من یک مطلبی بگویم، یک مریض بدحالی می­شناسم که به ذهنِ من رسیده است که او را گریزِ روضه­ی خود قرار دهم.

یک پسربچه چهار پنج ساله است که سرطان کبد دارد، بدنِ نحیفِ درد شدید، خدایا! هر خانواده­ای که مریض بدحال در خانه دارد و از همه جا ناامید است، به فرزند مظلوم سیّدالشّهداء سلام الله علیه، همه را به برکت سیّدالشّهداء علیه السلام شفاء عنایت بفرما.

امام صادق علیه السلام فرمودند که اگر کسی برای ما گریه کند یا برای درد یکی از شیعیان ما گریه کند یک قیمت دارد.

یک طفل پنج ساله است که سرطان کبد دارد و دکترها او را جواب کرده­اند، خانواده­ی­شان یک حرفی گفته­اند که من را بیچاره کرده­اند، آنقدر که ذهن من را درگیر کرده است تا نیّت کردم آن را گریز روضه­ی حضرت رقیّه سلام الله علیها قرار بدهم.

ان شاء الله او را دعا کنیم، ان شاء الله که خدای متعال هیچ وقت شما را ناامید نکند.

چشم­های زردِ گود افتاده، بدنِ نحیف و لاغر، بچه­ی پنج ساله که این اندازه تحمّل درد ندارد، مادرِ او گفته بود که او را در جاهای مختلف می­بریم که از او در موقعیّت­ها مختلف عکس یادگاری بگیریم، نگاه خانواده به او این است که معلوم نیست او را تا چه زمانی می­بینیم، خدای متعال این را نیاورد که انسان به فرزند خود نگاه کند و حس کند که آخرین مرتبه است…

دلم رفت… ان شاء الله به آنجا بروم و برگردم، ان شاء الله حضرت زهرا سلام الله علیها کمک کند…

آن لحظه­ای که امیرالمؤمنین علیه السلام بالای سر زهرای اطهر سلام الله علیها آمد «یَا فَاطِمَهُ کَلِّمِینِی»[۱۱] وقتی چشمان مبارکشان را باز کردند یک نگاه به امام حسن و امام حسین علیهما السلام کرد و یتیمی را در این­ها دید، فرمودند: «اِبکِنی وَابکِ لِلیَتَامَی»… آدم ببیند و بداند این نگاه آخر است، ان شاء الله خدای متعال ما را همچنین امتحانی نکند…

هر کجا می­رویم با او عکس یادگاری می­گیریم، می­دانیم که کارِ او تمام است، دائم به اهل بیت علیهم السلام توسّل می­کنیم ولی وضعِ او خراب است و هر روز بدتر می­شود…

همه­ی این­ها را عرض کردم برای اینکه بگویم گاهی این سخت­ترین حالتِ ممکن است، اینکه یک نفر، یک بزرگ­تری به فرزندِ خود و به عزیزِ کوچک­تر از خود نگاه کند و بفهمد که لحظاتِ آخرِ اوست، قاعدتاً باید خیلی از او مراقبت کنند، خواهر برادرهای دیگر یا دوستان یا پدر و مادر سعی می­کنند او را عصبانی نکنند، می­گویند اگر چیزی هم خواست به او بدهید، کسی او را عصبانی نکند، معلوم نیست که او چند دقیقه یا چند روز دیگر هست، ان شاء الله خدای متعال او را شفا بدهد…

دختربچه­ای که روی خار دویده بود… تازیانه خورده بود… هر کسی به او نگاه می­کرد می­دانست که همینطوری هم خیلی چیزی باقی نمانده است… رفتنی است… ان شاء الله دروغ گفته باشند که از جهاز شتر پایین افتاده است… اصلاً در حالتِ عادی وضعِ او مشخص است و همه می­ترسند… نقل­های متأخر می­گویند اکثرِ این کودکانی که به کربلا آمده­اند در مسیر از شدّت مصائب روحی و جسمی و ضربات سنگین از دنیا رفته­اند… چیزی از او باقی نمانده است…

او تشت سرِ بابا لازم نداشت… این کارها را نمی­خواست… خیلی تحمّل کرد… این­ها را در یک مکانی قرار دادند که «لا یَکِنُّهُم مِن حَرٍ وَ لَا برد»[۱۲] سقف نداشت، می­ترسیدند دیوارها بریزد… به یکدیگر می­گفتند که ما را اینجا آورده­اند تا این دیوارها روی سر ما خراب بشود… داشتند در خرابه زندگی می­کردند…

ان شاء الله خدا برای شما نیاورد، یک جمله­ی دیگر عرض کنم، روضه سخت است و من نمی­توانم بعضی مطالب سخت را بگویم، یک وقت عزیزِ کسی از دنیا می­رود و می­گوید الحمدلله برای او یک جای خوبی پیدا کردیم، مثلاً دوست دارند او را به یک حرمی ببرند و دفن کنند، یا در یک جای آبرومندی دفن کنند، حسین جان! دخترِ تو را در خرابه دفن کردند…


پی نوشت:

[۱] سوره ی مبارکه ی غافر، آیه ی ۴۴

[۲] سوره ی مبارکه ی طه، آیات ۲۵ تا ۲۸

[۳] صحیفه ی سجّادیه، صفحه ۹۸

[۴] سوره  مبارکه عصر، آیه ۳ (إِلا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ)

[۵] سوره مبارکه کهف، آیه ۱۶ (وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا یَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْکَهْفِ یَنْشُرْ لَکُمْ رَبُّکُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَیُهَیِّئْ لَکُمْ مِنْ أَمْرِکُمْ مِرْفَقًا)

[۶] سوره مبارکه تحریم، آیه ۶ (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَهُ عَلَیْهَا مَلَائِکَهٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ)

[۷] سوره مبارکه حج، آیه ۱۱ (وَمِنَ النَّاسِ مَن یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ ۖ فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ ۖ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَهٌ انقَلَبَ عَلَىٰ وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَهَ ۚ ذَٰلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ)

[۸] سوره مبارکه روم، آیه ۲۱ (وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَرَحْمَهً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ)

[۹] سوره مبارکه زمر، آیه ۱۵ (فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُم مِّن دُونِهِ ۗ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ ۗ أَلَا ذَٰلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ)

[۱۰] تحف العقول، صفحه ۲۴۵ (اِنَّ النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ یَحوطونَهُ ما دَرَّتْمَعائِشُهُمْ فَاِذا مُحِّصوا بِالْبَلاءِ قَلَّ الدَّیّانونَ)

[۱۱] بحار الأنوار،علامه مجلسی، ج‏۴۳، ص ۱۸۶-۱۸۷

[۱۲] روضه الواعظین و بصیره المتعظین، ج ‏۱، ص ۱۹۲٫

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>