«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم»
«أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِبادِ».[1]
«رَبِّ اشْرَحْ لي صَدْري * وَ يَسِّرْ لي أَمْري * وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِساني * يَفْقَهُوا قَوْلي».[2]
«اللَّهُمَّ وَ أَنْطِقْنِي بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِي التَّقْوَى».[3]
مقدّمه
هدیه به پیشگاه سراسر نور و رحمتِ حضرت صدر الخلائق و خیرالمرسلین صلی الله علیه و آله، و اهل بیت مکرّم ایشان، علی الخصوص صدیقه طاهره و امیرالمؤمنین علیهما أفضل صلواة المصلین صلواتی هدیه بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
عرض ادب، ارادت، خاکساری، التجاء، استغاثه به محضر حضرت بقیّة الله الأعظم روحی و ارواح من سواه فداه و عجّل الله تعالی فرجه الشّریف صلوات دیگری محبّت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
هدیه به ارواح طیّبهی شهدای از صدر اسلام تا این سال اخیر، هدیه به روح ربّانیِ این امّت، علمدار تشیع، فخر مرجعیت، حاکم زاهد، رهبر مظلوم شهید، و سلامتیِ رزمندگان اسلام، شما عزیزان و خانوادههای محترم شما، شیعیان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، سلامتی رهبر معظم انقلاب اسلامی حفظه الله تعالی صلوات دیگری محبّت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
انگیزهی حضور در میادین
یکی از نکاتی که همهی ما بعد از حدود شصت روز از آغاز جنگ، بایستی هم از جهت تئوری و نظری به آن توجّه کنیم، هم سعی کنیم آن را به شکل عملی کیفیت دهیم، این است که اول باید تکلیف ما با خودمان معلوم شود که این حضور به چه جهت است، چه عنوان فقهی دارد، چه اهمیتی دارد.
عمری وقتی نام مردم کوفه آمده است ما بر سرشان زدهایم، در حالی که مردم کوفه یک تخریبِ گستردهی حداقل حدود بیست ساله، قبل از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، شده بودند و از جهت رسانهای نابود شده بودند، خیلی از آنها امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را یک هزارم ما هم نمیشناختند، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را فقط یک صحابی میدانستند، نه برجستهترین کسی که بجای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم آمده است و معصوم است. بسیاری از دشمنان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را هم دوست داشتند، چه بسا از خیلی چیزها اصلاً خبر نداشتند.
وقتی ماجرای صفین پیش آمد… عزیزانی که مقدمهی جنگ صفین را مطالعه کنند، متوجه میشوند که خیلی به درد ایام ما میخورد. جنگ صفین حوالی چهار ماه (با احتساب توقفهای میان جنگ) طول کشید، مثلاً چون ماه محرم ماه حرام بود، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه اجازهی ترک نظامی ندادند و دورهی سکوت نبرد شد، یعنی در میان جنگ صفین، یک ماه دورهی سکوتِ نبرد بود، کلیت جنگ با توقفهایی که داشت حوالی صد روز طول کشید.
ما به نسبت آنها هنوز در وسط راه هستیم، باید ببینیم که انگیزهی ما از شب اول بیشتر شده است یا کمتر، اگر میبینیم انگیزههای ما با گذشت روزها سست میشود، این یعنی اینکه ما هنوز مشکل تئوری داریم، هنوز برای من معلوم نیست که این یک امر واجب است، حداقل یک واجب کفایی است، و انصافاً هنوز کفایت محرز نشده است، اگر انسان اهل احتیاط باشد به این راحتی نمیگوید کفایت محرز شده است. اگر من میبینم انگیزهی من کمرنگ شده است، باید هم روی عنوان فقهی این حضور فکر کنم و هم سابقهی ماجرای صفین را ببینم.
درنگی بر جنگ صفین
نکتهی دوم این است که درصد کشتهها و شهدا در جنگ صفین به نسبت جمعیت شهر کوفه، عدد بسیار بزرگی است، اگر این اعداد و ارقامی که مورخان نوشتهاند درست باشد، بیش از یک چهارم لشکر حضرت، و قریب به یک بیستم جمعیت شهر کوفه شهید شده است و بعد اینها خسته شدهاند.
ما نه از نظر تعداد روز، فعلاً با صفین قابل قیاس هستیم، الحمدلله هنوز کشتهی زیادی هم ندادهایم.
البته واضح است که هر یک قطره خون و یک شهید، برای ما یک دنیا ارزش دارد، اما اگر بخواهیم قیاس کنیم و بگوییم اتفاقی رخ داده است که ضجهی ما درآمده است… فقط بنیحمدان یک طایفه بودند و خیلی هم زیاد نبودند، هشتصد کشته دادند، شخصی بنیحمدانی میگفت دیگر از نسل ما جوانی نیست و قبیلهی ما دیگر مردی ندارد؛ بعد اینها تازه قدری دچار محاسبه شدند.
نتیجهی سستی کردن
حال چرا این حرفها را میزنم؟ آیا نگران هستم که نکند سنگر خدا خالی شود؟ نه! اصلاً اینطور نیست، اتفاقاً میخواهم مطلب دیگری بگویم.
آن خدایی که به من و شما نیاز داشته باشد که خدا نیست، آن خدا که اصلاً غنی نیست!
شما آیات قرآن کریم و ادعیهی ما را ببینید، یکی از دعاهای پرتکرار ما در زبان اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین، یک جملهی یکی از دعاهای پرتکرار امام رضا علیه الصلاة و السلام که فرمودهاند برای امام هر عصری بخوانید این است: «وَ لاَ تَسْتَبْدِلْ بِنَا غَيْرَنَا»،[4] خدایا! ناگهان من کمکاری و ناشکری نکنم که شخص دیگری را بجای من بیاوری! یا قوم دیگری را بجای ما بیاوری! یا یک شهر دیگری را بجای شهر ما بیاوری! یا یک کشور دیگری را بجای کشور ما بیاوری! یا یک گروه دیگری بجای گروه ما بیاوری! یا یک حزب دیگری بجای حزب ما بیاوری!
حضرت حق فراوان با ادبیات مختلف دارد که «إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ»،[5] یعنی اصلاً به شما نیازی ندارم، این شما هستید که دوست دارید بر سر سفرهی جهاد باشید… یعنی ما باید وقتی روز به روزی که میآییم، نسبت به مرتبهی قبلی، با شرمندگی بیاییم.
اگر من بخواهم بعنوان یک شهروند ایرانی از حاضرین در میدان تشکر کنم، میگویم پای همهی شما را میبوسم؛ اما هر کسی باید کلاه خود را قاضی کند و خود را بسنجد، در مرحلهی اول موضوع این است که من چقدر انگیزه دارم؟ یعنی مثلاً جذابیت میدان چقدر در حضور من تأثیر دارد؟
البته اگر کسی بین میادین انتخاب کند، بنده حرفی ندارم، واضح است که بنده نمیخواهم این موضوع را عرض کنم، اما اینکه اگر جذابیت برای من ملاک باشد، یعنی هنوز اوضاع من با خودم روشن نیست.
یکی از نگرانیهای ما این است که خدای متعال ما را با قوم دیگری یا گروه دیگری جایگزین کند، اگر من کمی ناز کنم، سخنرانان بسیار زیادی میآیند که هر یک از دیگری بهتر هستند.
آن خدایی که غنی نیست که اصلاً به درد نمیخورد، آن خدا حتّی لایق فحش هم نیست، آن خدا تقدّس ندارد، آن خدایی که «تَقَدَّسَتْ اَسْماؤُكَ»،[6] غنی بالذات است.
از حافظین و خادمین مردم تشکر کنیم
نکتهی دوم:
الحمدلله ما به میدان میآییم، مجاهدانه هم حضور پیدا میکنیم، وضو میگیریم، اگر خواستیم استحمام کنیم غسل شهادت هم میکنیم، حال آمدهایم، اولین کاری که خوب است بیش از قبل انجام دهیم این است که توجه کنیم شبهای زیادی است که این نیروهای انتظامی سرپا ایستادهاند، باید هر کسی یک مرتبهی دیگر از این نظامیها و ایست بازرسیها تشکر زبانی کند. باید توجه کنیم اینها هم گوشت و پوست دارند، درست است که احساس وظیفه میکنند و مجاهد هستند… این عزیزانی که هر روز این باندها را جابجا میکنند، این بزرگوارانی که فیلمبرداری میکنند، عزیزانی که صوت را وصل کردهاند، شهرداری محل… باید یکی از کارهای ما نسبت به هم این باشد که به یکدیگر «خدا قوت» بگوییم. درست است که آن شخص کاری را بخاطر خدا انجام میدهد، اما من هم بخاطر خدا باید اول زبان تشکر داشته باشم، باید نسبت به آنها قلبِ پُرمهر داشته باشم، اگر کمکی از دست بنده ساخته است باید کمک کنم. اینکه در میادین حضور دارم خیلی خوب است، اما باید توجه کنم که آیا توانی بیش از این کار دارم یا نه؟
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کار را به نتیجه میرساندند
یکی از ویژگیهای امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نسبت به مابقی اصحاب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم این بود، شبی که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه شهید شدند، امام حسن مجتبی صلوات الله علیه فردای آن روز برای مردم سخنرانی کردند و چند جمله فرمودند، اولین آنها این بود، «لَقَدْ فَارَقَكُمْ بِالْأَمْسِ رَجُلٌ»[7] دیشب یک مردی از دنیا رفت که «لَمْ يَسْبِقْهُ اَلْأَوَّلُونَ» احدی از گذشتگان (اعم از نبی و غیرنبی) به گرد پای او نرسیده بود، «وَ لاَ يُدْرِكُهُ اَلْآخِرُونَ» دیگر کسی مانند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به دنیا نخواهد آمد.
ما نسبت به تمام اتفاقات روزگار خودمان باید اینطور نگاه کنیم، امشبِ میدانِ شهید باعظمت طهرانی مقدم که دیگر تکرار نخواهد شد، تا فردا هم معلوم نیست که آیا من زنده باشم یا نه، فردا فرداست…
توجّه کنید که عبارت امام حسن مجتبی صلوات الله علیه این است: «لَمْ يَسْبِقْهُ اَلْأَوَّلُونَ» احدی از گذشتگان به گرد پای او نرسیده بود، «وَ لاَ يُدْرِكُهُ اَلْآخِرُونَ» دیگر کسی مانند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به دنیا نخواهد آمد؛ جملهی دوم این است: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم او را به هیچ کاری نفرستاد، الا اینکه آنقدر ایستادگی و جهاد کرد «حَتَّى يُفْتَحَ لَهُ» تا به فتح و ظفر رسید، بعد برگشت.
یعنی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کسی نبود که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم کاری را به ایشان بسپارند و ایشان کار را به سرانجام نرسانند.
بالاخره اگر انسان بخواهد اشکالات را ببیند، تا صبح قیامت اشکال هست، اگر شما بخواهید از ادارهی این میدان انتقاد کنید، لابد پانصد انتقاد دارید، اما میتوانیم چه کاری کنیم که این میدان را بهتر اداره کنیم؟ چه پیشنهاد عملی داریم که من خودم هم در اجرا سهم داشته باشم؟ باید آن را گفت، وگرنه اشکال کردن که آسان است.
وقتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم کاری را به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه میسپردند، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه میرفتند و با فتح و ظفر برمیگشتند.
لذا امام حسن مجتبی صلوات الله علیه میفرمایند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم به این دلیل مدام امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را برای انجام امور میفرستادند که «ثِقَةً مِنْهُ وَ طُمَأْنِينَةً إِلَيْهِ»،[8] یعنی از بس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه اعتماد داشت، و معلوم بود وقتی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را به جایی فرستاده است، اطمینان و طمأنینه پیدا میکرد.
ما در اینجا دعا کنیم ان شاء الله خدای متعال این وظیفهای که در این میدان به گردن ما گذاشته است، وظیفهای که به نیروهای نظامی سپرده است، وظیفهای که به این عزیزان انتظامی سپرده است، وظیفهای که به آتشنشانی سپرده است، هر مسئولیتی به هر کسی که سپرده است… به مسئولین دولت، به کسانی که امور مردم در دست آنهاست… ان شاء الله خدای متعال به ما توفیق بدهد، در ما استعداد و تواناییای باقی نمانده باشد که در راه تحقق انجام وظیفه خود خرج نکرده باشیم؛ ان شاء الله خدای متعال توفیق دهد اگر همین الآن جناب قابض الأرواح آمد، من بخاطر کارهایی که توانایی انجام آنها را داشتم و انجام ندادم حسرت نخورم.
خاطرهای از شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی
حال یک خاطره از شهیدی عرض میکنم که جای او خیلی خالی است، باید بعدها مفصل راجع به او صحبت کرد، داماد باتقوع و ورع، داماد شهید رهبر شهید انقلاب، شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی… خاطرهای از ایشان عرض میکنم، شادی روح ایشان صلواتی عنایت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
زمانی شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی به من فرمودند که من از رهبر شهید پرسیدم، بین مسئولان و نخبگان برجسته دو نفر هستند که من احساس میکنم شما این دو نفر را طور دیگری دوست دارید و تحویل میگیرید.
رهبر شهید که مرد به آن باعظمتی و تیزهوشی بودند، فرمودند: چه کسانی؟
یعنی درواقع رهبر شهید میخواستند ببینند شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی چه کسانی را میگویند، و خود رهبر شهید موضوع را لو ندهند.
شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی به من فرمودند: به من رهبر شهید عرض کردم یکی حاج قاسم رضوان الله تعالی علیه است و دیگری سید حسن نصرالله رضوان الله تعالی علیه.
رهبر شهید فرموده بودند: بله! درست است.
اینها طور دیگری بودند. یعنی چطور بودند؟ آیا نماز شبشان بهتر از بقیه بود؟
شهید دکتر مصباح الهدی باقری کنی فرمودند: رهبر شهید به من فرمودند که اگر من کاری به این دو نفر بسپارم، یقین دارم اگر بتوانند انجام دهند، حتماً کار را به نتیجه میرسانند. یعنی وقتی میگویند کاری نشده است، من مطمئن میشوم که آن کار نشدنی بوده است.
حال اگر ما این موضوع را ملاک درنظر بگیریم، آیا من بعنوان مستمع میدان، همهی کاری که میتوانستم را انجام دادهام؟ آیا من بعنوان سخنران میدان، همهی کاری که میتوانستم را انجام دادهام؟ آیا من بعنوان موکبدار میدان، همهی کاری که میتوانستم را انجام دادهام؟
هر کسی خودش ببیند که جای او کجاست، ان شاء الله وقتی امشب به خانه رفتیم، این موضوع در ذهن ما بیاید که خدایا! «وَ لاَ تَسْتَبْدِلْ بِنَا غَيْرَنَا»، کسی را جایگزین ما نفرما. امام زمان ارواحنا له الفداه به من نیاز ندارند، ولی مرا از لشکر ایشان بیرون نفرما.
ان شاء الله که خدای متعال به مسئولان ما توفیق دهد، وقتی ما روزی بعد از این جنگ نگاه کردیم، ببینیم ما سرداران و مسئولین و مردمی داشتیم که هر یک از آنها آیتِ این موضوع شدهاند که رفتند و در کار خودشان استقامت کردند، تا گشایش ایجاد شد.
[1]– سوره مبارکه غافر، آیه 44.
[2]– سوره مبارکه طه، آیات 25 تا 28.
[3]– الصّحيفة السّجّاديّة، ص 98.
[4] مصباح المتهجد، جلد ۱، صفحه ۴۰۹ (رَوَى يُونُسُ بْنُ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ : أَنَّ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَأْمُرُ بِالدُّعَاءِ لِصَاحِبِ اَلْأَمْرِ بِهَذَا – اَللَّهُمَّ اِدْفَعْ عَنْ وَلِيِّكَ وَ خَلِيفَتِكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ وَ لِسَانِكَ اَلْمُعَبِّرِ عَنْكَ اَلنَّاطِقِ بِحُكْمِكَ وَ عَيْنِكَ اَلنَّاظِرَةِ بِإِذْنِكَ وَ شَاهِدِكَ عَلَى عِبَادِكَ اَلْجَحْجَاحِ اَلْمُجَاهِدِ اَلْعَائِذِ بِكَ اَلْعَابِدِ عِنْدَكَ وَ أَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمِيعِ مَا خَلَقْتَ وَ بَرَأْتَ وَ أَنْشَأْتَ وَ صَوَّرْتَ وَ اِحْفَظْهُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ فَوْقِهِ وَ مِنْ تَحْتِهِ بِحِفْظِكَ اَلَّذِي لاَ يُضَيَّعُ مَنْ حَفِظْتَهُ بِهِ وَ اِحْفَظْ فِيهِ رَسُولَكَ وَ آبَاءَهُ أَئِمَّتَكَ وَ دَعَائِمَ دِينِكَ وَ اِجْعَلْهُ فِي وَدِيعَتِكَ اَلَّتِي لاَ تَضِيعُ وَ فِي جِوَارِكَ اَلَّذِي لاَ يُخْفَرْ وَ فِي مَنْعِكَ وَ عِزِّكَ اَلَّذِي لاَ يُقْهَرُ وَ آمِنْهُ بِأَمَانِكَ اَلْوَثِيقِ اَلَّذِي لاَ يَخْذُلُ مَنْ آمَنْتَهُ بِهِ وَ اِجْعَلْهُ فِي كَنَفِكَ اَلَّذِي لاَ يُرَامُ مَنْ كَانَ فِيهِ وَ اُنْصُرْهُ بِنَصْرِكَ اَلْعَزِيزِ وَ أَيِّدْهُ بِجُنْدِكَ اَلْغَالِبِ وَ قَوِّهِ بِقُوَّتِكَ وَ أَرْدِفْهُ بِمَلاَئِكَتِكَ وَ وَالِ مَنْ وَالاَهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ أَلْبِسْهُ دِرْعَكَ اَلْحَصِينَةَ وَ حُفَّهُ بِالْمَلاَئِكَةِ حَفّاً اَللَّهُمَّ اِشْعَبْ بِهِ اَلصَّدْعَ وَ اُرْتُقْ بِهِ اَلْفَتْقَ وَ أَمِتْ بِهِ اَلْجَوْرَ وَ أَظْهِرْ بِهِ اَلْعَدْلَ وَ زَيِّنْ بِطُولِ بَقَائِهِ اَلْأَرْضَ وَ أَيِّدْهُ بِالنَّصْرِ وَ اُنْصُرْهُ بِالرُّعْبِ وَ قَوِّ نَاصِرِيهِ وَ اُخْذُلْ خَاذِلِيهِ – وَ دَمْدِمْ مَنْ نَصَبَ لَهُ وَ دَمِّرْ مَنْ غَشَّهُ وَ اُقْتُلْ بِهِ جَبَابِرَةَ اَلْكُفْرِ وَ عُمُدَهُ وَ دَعَائِمَهُ وَ اِقْصِمْ بِهِ رُءُوسَ اَلضَّلاَلَةِ وَ شَارِعَةَ اَلْبِدَعِ وَ مُمِيتَةَ اَلسُّنَّةِ وَ مُقَوِّيَةَ اَلْبَاطِلِ وَ ذَلِّلْ بِهِ اَلْجَبَّارِينَ وَ أَبِرْ بِهِ اَلْكَافِرِينَ وَ جَمِيعَ اَلْمُلْحِدِينَ فِي مَشَارِقِ اَلْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا وَ بَرِّهَا وَ بَحْرِهَا وَ سَهْلِهَا وَ جَبَلِهَا حَتَّى لاَ تَدَعَ مِنْهُمْ دَيَّاراً وَ لاَ تُبْقِيَ لَهُمْ آثَاراً اَللَّهُمَّ طَهِّرْ مِنْهُمْ بِلاَدَكَ وَ اِشْفِ مِنْهُمْ عِبَادَكَ وَ أَعِزَّ بِهِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ أَحْيِ بِهِ سُنَنَ اَلْمُرْسَلِينَ وَ دَارِسَ حُكْمِ اَلنَّبِيِّينَ وَ جَدِّدْ بِهِ مَا اِمْتَحَى مِنْ دِينِكَ وَ بُدِّلَ مِنْ حُكْمِكَ حَتَّى تُعِيدَ دِينَكَ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ جَدِيداً غَضّاً مَحْضاً صَحِيحاً لاَ عِوَجَ فِيهِ وَ لاَ بِدْعَةَ مَعَهُ وَ حَتَّى تُنِيرَ بِعَدْلِهِ ظُلَمَ اَلْجَوْرِ وَ تُطْفِئَ بِهِ نِيرَانَ اَلْكُفْرِ وَ تُوضِحَ بِهِ مَعَاقِدَ اَلْحَقِّ وَ مَجْهُولَ اَلْعَدْلِ فَإِنَّهُ عَبْدُكَ اَلَّذِي اِسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِكَ وَ اِصْطَفَيْتَهُ عَلَى غَيْبِكَ وَ عَصَمْتَهُ مِنَ اَلذُّنُوبِ وَ بَرَّأْتَهُ مِنَ اَلْعُيُوبِ وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ اَلرِّجْسِ وَ سَلَّمْتَهُ مِنَ اَلدَّنَسِ اَللَّهُمَّ فَإِنَّا نَشْهَدُ لَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ يَوْمَ حُلُولِ اَلطَّامَّةِ أَنَّهُ لَمْ يُذْنِبْ ذَنْباً وَ لاَ أَتَى حُوباً وَ لَمْ يَرْتَكِبْ مَعْصِيَةً وَ لَمْ يَضَعْ لَكَ طَاعَةً وَ لَمْ يَهْتِكْ لَكَ حُرْمَةً وَ لَمْ يُبَدِّلْ لَكَ فَرِيضَةً وَ لَمْ يُغَيِّرْ لَكَ شَرِيعَةً وَ أَنَّهُ اَلْهَادِي اَلْمُهْتَدِي اَلطَّاهِرُ اَلتَّقِيُّ اَلنَّقِيُّ اَلرَّضِيُّ اَلزَّكِيُّ اَللَّهُمَّ أَعْطِهِ فِي نَفْسِهِ وَ أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ وَ ذُرِّيَّتِهِ وَ أُمَّتِهِ وَ جَمِيعِ رَعِيَّتِهِ مَا تُقِرُّ بِهِ عَيْنَهُ وَ تَسُرُّ بِهِ نَفْسَهُ وَ تَجْمَعُ لَهُ مُلْكَ اَلْمُمْلَكَاتِ كُلِّهَا قَرِيبِهَا وَ بَعِيْدِهَا وَ عَزِيزِهَا وَ ذَلِيلِهَا حَتَّى يُجْرِيَ حُكْمَهُ عَلَى كُلِّ حُكْمٍ وَ تَغْلِبَ بِحَقِّهِ كُلَّ بَاطِلٍ اَللَّهُمَّ اُسْلُكْ بِنَا عَلَى يَدَيْهِ مِنْهَاجَ اَلْهُدَى وَ اَلْمَحَجَّةَ اَلْعُظْمَى وَ اَلطَّرِيقَةَ اَلْوُسْطَى اَلَّتِي يَرْجِعُ إِلَيْهَا اَلْغَالِي وَ يَلْحَقُ بِهَا اَلتَّالِي وَ قَوِّنَا عَلَى طَاعَتِهِ وَ ثَبِّتْنَا عَلَى مُشَايَعَتِهِ وَ اُمْنُنْ عَلَيْنَا بِمُتَابَعَتِهِ وَ اِجْعَلْنَا فِي حِزْبِهِ اَلْقَوَّامِينَ بِأَمْرِهِ اَلصَّابِرِينَ مَعَهُ اَلطَّالِبِينَ رِضَاكَ بِمُنَاصَحَتِهِ حَتَّى تَحْشُرَنَا يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ فِي أَنْصَارِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ مُقَوِّيَةِ سُلْطَانِهِ اَللَّهُمَّ وَ اِجْعَلْ ذَلِكَ لَنَا خَالِصاً مِنْ كُلِّ شَكٍّ وَ شُبْهَةٍ وَ رِيَاءٍ وَ سُمْعَةٍ حَتَّى لاَ نَعْتَمِدَ بِهِ غَيْرَكَ وَ لاَ نَطْلُبَ بِهِ إِلاَّ وَجْهَكَ وَ حَتَّى تُحِلَّنَا مَحَلَّهُ وَ تَجْعَلَنَا فِي اَلْجَنَّةِ مَعَهُ وَ أَعِذْنَا مِنَ اَلسَّامَّةِ وَ اَلْكَسَلِ وَ اَلْفَتْرَةِ وَ اِجْعَلْنَا مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِكَ وَ تُعِزُّ بِهِ نَصْرَ وَلِيِّكَ وَ لاَ تَسْتَبْدِلْ بِنَا غَيْرَنَا فَإِنَّ اِسْتِبْدَالَكَ بِنَا غَيْرَنَا عَلَيْكَ يَسِيرٌ وَ هُوَ عَلَيْنَا كَثِيرٌ اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى وُلاَةِ عَهْدِهِ وَ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ وَ بَلِّغْهُمْ آمَالَهُمْ وَ زِدْ فِي آجَالِهِمْ وَ أَعِزَّ نَصْرَهُمْ وَ تَمِّمْ لَهُمْ مَا أَسْنَدْتَ إِلَيْهِمْ مِنْ أَمْرِكَ لَهُمْ وَ ثَبِّتْ دَعَائِمَهُمْ وَ اِجْعَلْنَا لَهُمْ أَعْوَاناً وَ عَلَى دِينِكَ أَنْصَاراً فَإِنَّهُمْ مَعَادِنُ كَلِمَاتِكَ وَ خُزَّانُ عِلْمِكَ وَ أَرْكَانُ تَوْحِيدِكَ وَ دَعَائِمُ دِينِكَ وَ وُلاَةُ أَمْرِكَ وَ خَالِصَتُكَ مِنْ عِبَادِكَ وَ صَفْوَتُكَ مِنْ خَلْقِكَ وَ أَوْلِيَاؤُكَ وَ سَلاَئِلُ أَوْلِيَائِكَ وَ صَفْوَةُ أَوْلاَدِ نَبِيِّكَ وَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ .)
[5] سوره مبارکه فاطر، آیه 16
[6] دعای کمیل
[7] عمدة عيون صحاح الأخبار في مناقب إمام الأبرار، جلد۱، صفحه 139 (مِنْ مُسْنَدِ اِبْنِ حَنْبَلٍ وَ بِالْإِسْنَادِ اَلْمُقَدَّمِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَبَشٍ قَالَ: خَطَبَنَا اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بَعْدَ قَتْلِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَقَدْ فَارَقَكُمْ رَجُلٌ بِالْأَمْسِ مَا سَبَقَهُ اَلْأَوَّلُونَ بِعِلْمٍ وَ لاَ أَدْرَكَهُ اَلْآخِرُونَ إِنْ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَيَبْعَثُهُ وَ يُعْطِيهِ اَلرَّايَةَ فَلاَ يَنْصَرِفُ حَتَّى يُفْتَحَ لَهُ وَ مَا تَرَكَ مِنْ صَفْرَاءَ وَ لاَ بَيْضَاءَ إِلاَّ سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ مِنْ عَطَائِهِ كَانَ يَرْصُدُهَا لِخَادِمٍ لِأَهْلِهِ .)
[8] الأمالي (للطوسی)، جلد ۱، صفحه ۵۶۱ (حَدَّثَنَا اَلشَّيْخُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ اَلطُّوسِيُّ (رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ)، قَالَ: أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ ، عَنْ أَبِي اَلْمُفَضَّلِ ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو اَلْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ اَلْهَمْدَانِيُّ بِالْكُوفَةِ وَ سَأَلْتُهُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْمُفَضَّلِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَيْسٍ اَلْأَشْعَرِيُّ ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَسَّانَ اَلْوَاسِطِيُّ ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اَلرَّحْمَنِ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ) ، قَالَ: لَمَّا أَجْمَعَ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) عَلَى صُلْحِ مُعَاوِيَةَ خَرَجَ حَتَّى لَقِيَهُ، فَلَمَّا اِجْتَمَعَا قَامَ مُعَاوِيَةُ خَطِيباً، فَصَعِدَ اَلْمِنْبَرَ وَ أَمَرَ اَلْحَسَنَ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) أَنْ يَقُومَ أَسْفَلَ مِنْهُ بِدَرَجَةٍ، ثُمَّ تَكَلَّمَ مُعَاوِيَةُ ، فَقَالَ: أَيُّهَا اَلنَّاسُ، هَذَا اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ وَ اِبْنُ فَاطِمَةَ ، رَآنَا لِلْخِلاَفَةِ أَهْلاً، وَ لَمْ يَرَ نَفْسَهُ لَهَا أَهْلاً، وَ قَدْ أَتَانَا لِيُبَايِعَ طَوْعاً. ثُمَّ قَالَ: قُمْ يَا حَسَنُ ، فَقَامَ اَلْحَسَنُ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) فَخَطَبَ فَقَالَ: اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلْمُسْتَحْمِدِ بِالْآلاَءِ، وَ تَتَابُعِ اَلنَّعْمَاءِ، وَ صَارِفِ اَلشَّدَائِدِ وَ اَلْبَلاَءِ، عِنْدَ اَلْفُهَمَاءِ وَ غَيْرِ اَلْفُهَمَاءِ، اَلْمُذْعِنِينَ مِنْ عِبَادِهِ لاِمْتِنَاعِهِ بِجَلاَلِهِ وَ كِبْرِيَائِهِ، وَ عُلُوِّهِ عَنْ لُحُوقِ اَلْأَوْهَامِ بِبَقَائِهِ، اَلْمُرْتَفِعِ عَنْ كُنْهِ ظِنَانَةِ اَلْمَخْلُوقِينَ، مِنْ أَنْ تُحِيطَ بِمَكْنُونِ غَيْبِهِ رَوِيَّاتُ عُقُولِ اَلرَّاءِينَ، وَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَحْدَهُ فِي رُبُوبِيَّتِهِ، وَ وُجُودِهِ وَ وَحْدَانِيَّتِهِ، صَمَداً لاَ شَرِيكَ لَهُ، فَرْداً لاَ ظَهِيرَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ ، اِصْطَفَاهُ وَ اِنْتَجَبَهُ وَ اِرْتَضَاهُ، وَ بَعَثَهُ دَاعِياً إِلَى اَلْحَقِّ، وَ سِرٰاجاً مُنِيراً ، وَ لِلْعِبَادِ مِمَّا يَخَافُونَ نَذِيراً، وَ لِمَا يَأْمُلُونَ بَشِيراً، فَنَصَحَ لِلْأُمَّةِ، وَ صَدَعَ بِالرِّسَالَةِ، وَ أَبَانَ لَهُمْ دَرَجَاتِ اَلْعُمَالَةِ، شَهَادَةً عَلَيْهَا أَمُوتُ وَ أُحْشَرُ، وَ بِهَا فِي اَلْآجِلَةِ أُقَرَّبُ وَ أُحْبَرُ. وَ أَقُولُ مَعْشَرَ اَلْخَلاَئِقِ فَاسْمَعُوا، وَ لَكُمْ أَفْئِدَةٌ وَ أَسْمَاعٌ فَعُوا: إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ أَكْرَمَنَا اَللَّهُ بِالْإِسْلاَمِ ، وَ اِخْتَارَنَا وَ اِصْطَفَانَا وَ اِجْتَبَانَا، فَأَذْهَبَ عَنَّا اَلرِّجْسَ وَ طَهَّرَنَا تَطْهِيراً، وَ اَلرِّجْسُ هُوَ اَلشَّكُّ، فَلاَ نَشُكُّ فِي اَللَّهِ اَلْحَقِّ وَ دِينِهِ أَبَداً، وَ طَهَّرَنَا مِنْ كُلِّ أَفَنٍ وَ غَيَّةٍ، مُخْلَصِينَ إِلَى آدَمَ نِعْمَةً مِنْهُ، لَمْ يَفْتَرِقِ اَلنَّاسُ قَطُّ فِرْقَتَيْنِ إِلاَّ جَعَلَنَا اَللَّهُ فِي خَيْرِهِمَا، فَأَدَّتِ اَلْأُمُورُ وَ أَفْضَتِ اَلدُّهُورُ إِلَى أَنْ بَعَثَ اَللَّهُ مُحَمَّداً (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لِلنُّبُوَّةِ، وَ اِخْتَارَهُ لِلرِّسَالَةِ، وَ أَنْزَلَ عَلَيْهِ كِتَابَهُ ، ثُمَّ أَمَرَهُ بِالدُّعَاءِ إِلَى اَللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ) فَكَانَ أَبِي (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) أَوَّلَ مَنِ اِسْتَجَابَ لِلَّهِ (تَعَالَى)، وَ لِرَسُولِهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَوَّلَ مَنْ آمَنَ وَ صَدَّقَ اَللَّهَ وَ رَسُولَهُ ، وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى) فِي كِتَابِهِ اَلْمُنْزَلِ عَلَى نَبِيِّهِ اَلْمُرْسَلِ: «أَ فَمَنْ كٰانَ عَلىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ» فَرَسُولُ اَللَّهِ اَلَّذِي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ، وَ أَبِي اَلَّذِي يَتْلُوهُ، وَ هُوَ شَاهِدٌ مِنْهُ. وَ قَدْ قَالَ لَهُ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) حِينَ أَمَرَهُ أَنْ يَسِيرَ إِلَى مَكَّةَ وَ اَلْمَوْسِمِ بِبَرَاءَةَ ‘ سِرْ بِهَا يَا عَلِيُّ ، فَإِنِّي أُمِرْتُ أَنْ لاَ يَسِيرَ بِهَا إِلاَّ أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي، وَ أَنْتَ هُوَ يَا عَلِيُّ ‘ فَعَلِيٌّ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ ، وَ رَسُولُ اَللَّهِ مِنْهُ، وَ قَالَ لَهُ نَبِيُّ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) حِينَ قَضَى بَيْنَهُ وَ بَيْنَ أَخِيهِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ) وَ مَوْلاَهُ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ فِي اِبْنَةِ حَمْزَةَ :’ أَمَّا أَنْتَ يَا عَلِيُّ فَمِنِّي وَ أَنَا مِنْكَ، وَ أَنْتَ وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِي’. فَصَدَّقَ أَبِي رَسُولَ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَابِقاً وَ وَقَاهُ بِنَفْسِهِ، ثُمَّ لَمْ يَزَلْ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي كُلِّ مَوْطِنٍ يُقَدِّمَهُ، وَ لِكُلِّ شَدِيدَةٍ يُرْسِلُهُ ثِقَةً مِنْهُ وَ طُمَأْنِينَةً إِلَيْهِ، لِعِلْمِهِ بِنَصِيحَتِهِ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ إِنَّهُ أَقْرَبُ اَلْمُقَرَّبِينَ مِنَ اَللَّهِ وَ رَسُولِهِ ، وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): «وَ اَلسّٰابِقُونَ اَلسّٰابِقُونَ `أُولٰئِكَ اَلْمُقَرَّبُونَ» وَ كَانَ أَبِي سَابِقَ اَلسَّابِقِينَ إِلَى اَللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ) وَ إِلَى رَسُولِهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَقْرَبَ اَلْأَقْرَبِينَ، فَقَدْ قَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى): «لاٰ يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ اَلْفَتْحِ وَ قٰاتَلَ أُولٰئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً» . فَأَبِي كَانَ أَوَّلَهُمْ إِسْلاَماً وَ إِيمَاناً، وَ أَوَّلَهُمْ إِلَى اَللَّهِ وَ رَسُولِهِ هِجْرَةً وَ لُحُوقاً وَ أَوَّلَهُمْ عَلَى وُجْدِهِ وَ وُسْعِهِ نَفَقَةً، قَالَ (سُبْحَانَهُ): «وَ اَلَّذِينَ جٰاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اِغْفِرْ لَنٰا وَ لِإِخْوٰانِنَا اَلَّذِينَ سَبَقُونٰا بِالْإِيمٰانِ وَ لاٰ تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنٰا غِلاًّ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنٰا إِنَّكَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ» فَالنَّاسُ مِنْ جَمِيعِ اَلْأُمَمِ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ بِسَبْقِهِ إِيَّاهُمْ اَلْإِيمَانَ بِنَبِيِّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ ذَلِكَ أَنَّهُ لَمْ يَسْبِقْهُ إِلَى اَلْإِيمَانِ أَحَدٌ، وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى): «وَ اَلسّٰابِقُونَ اَلْأَوَّلُونَ مِنَ اَلْمُهٰاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصٰارِ وَ اَلَّذِينَ اِتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسٰانٍ» فَهُوَ سَابِقٌ جَمِيعَ اَلسَّابِقِينَ، فَكَمَا أَنَّ اَللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ) فَضَّلَ اَلسَّابِقِينَ عَلَى اَلْمُتَخَلِّفِينَ وَ اَلْمُتَأَخِّرِينَ، فَكَذَلِكَ فَضَّلَ سَابِقَ اَلسَّابِقِينَ عَلَى اَلسَّابِقِينَ، وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): «أَ جَعَلْتُمْ سِقٰايَةَ اَلْحٰاجِّ وَ عِمٰارَةَ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ اَلْيَوْمِ اَلْآخِرِ» . [فَكَانَ أَبِي اَلْمُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَ اَلْيَوْمِ اَلْآخِرِ] وَ اَلْمُجَاهِدَ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ حَقّاً، وَ فِيهِ نَزَلَتْ هَذِهِ اَلْآيَةُ. وَ كَانَ مِمَّنِ اِسْتَجَابَ لِرَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَمُّهُ حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ اِبْنُ عَمِّهِ، فَقُتِلاَ شَهِيدَيْنِ (رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا) فِي قَتْلَى كَثِيرَةٍ مَعَهُمَا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، فَجَعَلَ اَللَّهُ (تَعَالَى) حَمْزَةَ سَيِّدَ اَلشُّهَدَاءِ مِنْ بَيْنِهِمْ، وَ جَعَلَ لِجَعْفَرٍ جَنَاحَيْنِ يَطِيرُ بِهِمَا مَعَ اَلْمَلاَئِكَةِ كَيْفَ يَشَاءُ مِنْ بَيْنِهِمْ، وَ ذَلِكَ لِمَكَانِهِمَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ مَنْزِلَتِهِمَا وَ قَرَابَتِهِمَا مِنْهُ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)، وَ صَلَّى رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَلَى حَمْزَةَ سَبْعِينَ صَلاَةً مِنْ بَيْنِ اَلشُّهَدَاءِ اَلَّذِينَ اُسْتُشْهِدُوا مَعَهُ. وَ كَذَلِكَ جَعَلَ اَللَّهُ (تَعَالَى) لِنِسَاءِ اَلنَّبِيِّ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لِلْمُحْسِنَةِ مِنْهُنَّ أَجْرَيْنِ، وَ لِلْمُسِيئَةِ مِنْهُنَّ وِزْرَيْنِ ضِعْفَيْنِ، لِمَكَانِهِنَّ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ جَعَلَ اَلصَّلاَةَ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اَللَّهِ بِأَلْفِ صَلاَةٍ فِي سَائِرِ اَلْمَسَاجِدِ إِلاَّ مَسْجِدَ خَلِيلِهِ إِبْرَاهِيمَ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) بِمَكَّةَ ، وَ ذَلِكَ لِمَكَانِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مِنْ رَبِّهِ. وَ فَرَضَ اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ) اَلصَّلاَةَ عَلَى نَبِيِّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَلَى كَافَّةِ اَلْمُؤْمِنِينَ، فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اَللَّهِ ، كَيْفَ اَلصَّلاَةُ عَلَيْكَ فَقَالَ: قُولُوا: ‘ اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ‘ فَحَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْنَا مَعَ اَلصَّلاَةِ عَلَى اَلنَّبِيِّ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَرِيضَةً وَاجِبَةً. وَ أَحَلَّ اَللَّهُ (تَعَالَى) خُمْسَ اَلْغَنِيمَةِ لِرَسُولِهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ أَوْجَبَهَا لَهُ فِي كِتَابِهِ ، وَ أَوْجَبَ لَنَا مِنْ ذَلِكَ مَا أَوْجَبَ لَهُ، وَ حَرَّمَ عَلَيْهِ اَلصَّدَقَةَ وَ حَرَّمَهَا عَلَيْنَا مَعَهُ، فَأَدْخَلَنَا – فَلَهُ اَلْحَمْدُ – فِيمَا أَدْخَلَ فِيهِ نَبِيَّهُ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَخْرَجَنَا وَ نَزَّهَنَا مِمَّا أَخْرَجَهُ مِنْهُ وَ نَزَّهَهُ عَنْهُ، كَرَامَةً أَكْرَمَنَا اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ) بِهَا، وَ فَضِيلَةً فَضَّلَنَا بِهَا عَلَى سَائِرِ اَلْعِبَادِ، فَقَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى) لِمُحَمَّدٍ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) حِينَ جَحَدَهُ كَفَرَةُ أَهْلِ اَلْكِتَابِ وَ حَاجَّوْهُ: «فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَكُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَكُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اَللّٰهِ عَلَى اَلْكٰاذِبِينَ» فَأَخْرَجَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مِنَ اَلْأَنْفُسِ مَعَهُ أَبِي ، وَ مِنَ اَلْبَنِينَ إِيَّايَ وَ أَخِي ، وَ مِنَ اَلنِّسَاءِ أُمِّي فَاطِمَةَ مِنَ اَلنَّاسِ جَمِيعاً، فَنَحْنُ أَهْلُهُ وَ لَحْمُهُ وَ دَمُهُ وَ نَفْسُهُ، وَ نَحْنُ مِنْهُ وَ هُوَ مِنَّا. وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى): «إِنَّمٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ اَلرِّجْسَ أَهْلَ اَلْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» . فَلَمَّا نَزَلَتْ آيَةُ اَلتَّطْهِيرِ جَمَعَنَا رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَنَا وَ أَخِي وَ أُمِّي وَ أَبِي ، فَجَلَّلَنَا وَ نَفْسَهُ فِي كِسَاءٍ لِأُمِّ سَلَمَةَ خَيْبَرِيٍّ، وَ ذَلِكَ فِي حُجْرَتِهَا وَ فِي يَوْمِهَا، فَقَالَ: اَللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلُ بَيْتِي ، وَ هَؤُلاَءِ أَهْلِي وَ عِتْرَتِي ، فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ اَلرِّجْسَ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِيراً . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ (رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا) : أَدْخُلُ مَعَهُمْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ لَهَا (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): يَرْحَمُكَ اَللَّهُ، أَنْتِ عَلَى خَيْرٍ وَ إِلَى خَيْرٍ، وَ مَا أَرْضَانِي عَنْكَ! وَ لَكِنَّهَا خَاصَّةٌ لِي وَ لَهُمْ. ثُمَّ مَكَثَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بَعْدَ ذَلِكَ بَقِيَّةَ عُمُرِهِ حَتَّى قَبَضَهُ اَللَّهُ إِلَيْهِ، يَأْتِينَا كُلَّ يَوْمٍ عِنْدَ طُلُوعِ اَلْفَجْرِ فَيَقُولُ: ‘اَلصَّلاَةَ يَرْحَمُكُمُ اَللَّهُ، إِنَّمٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ اَلرِّجْسَ أَهْلَ اَلْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً ‘. وَ أَمَرَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِسَدِّ اَلْأَبْوَابِ اَلشَّارِعَةِ فِي مَسْجِدِهِ غَيْرَ بَابِنَا، فَكَلَّمُوهُ فِي ذَلِكَ، فَقَالَ:’ إِنِّي لَمْ أَسُدَّ أَبْوَابَكُمْ وَ أَفْتَحَ بَابَ عَلِيٍّ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي، وَ لَكِنِّي أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ، وَ إِنَّ اَللَّهَ أَمَرَ بِسَدِّهَا وَ فَتَحَ بَابَهُ ‘فَلَمْ يَكُنْ مِنْ بَعْدِهِ ذَلِكَ أَحَدٌ تُصِيبُهُ جَنَابَةٌ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ يُولِدُ فِيهِ اَلْأَوْلاَدَ غَيْرُ رَسُولِ اَللَّهِ وَ أَبِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ) تَكْرِمَةً مِنَ اَللَّهِ (تَعَالَى) لَنَا، وَ فَضْلاً اِخْتَصَّنَا بِهِ عَلَى جَمِيعِ اَلنَّاسِ. وَ هَذَا بَابُ أَبِي قَرِينُ بَابِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي مَسْجِدِهِ ، وَ مَنْزِلُنَا بَيْنَ مَنَازِلِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، وَ ذَلِكَ أَنَّ اَللَّهَ أَمَرَ نَبِيَّهُ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَنْ يَبْنِيَ مَسْجِدَهُ ، فَبَنَى فِيهِ عَشْرَةَ أَبْيَاتٍ تِسْعَةً لِبَنِيهِ وَ أَزْوَاجِهِ وَ عَاشِرَهَا وَ هُوَ مُتَوَسِّطُهَا لِأَبِي فَهَا هُوَ لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ، وَ اَلْبَيْتُ هُوَ اَلْمَسْجِدُ اَلْمُطَهَّرُ، وَ هُوَ اَلَّذِي قَالَ اَللَّهُ (تَعَالَى): « أَهْلَ اَلْبَيْتِ » فَنَحْنُ أَهْلُ اَلْبَيْتِ ، وَ نَحْنُ اَلَّذِينَ أَذْهَبَ اَللَّهُ عَنَّا اَلرِّجْسَ وَ طَهَّرَنَا تَطْهِيراً. أَيُّهَا اَلنَّاسُ، إِنِّي لَوْ قُمْتُ حَوْلاً فَحَوْلاً أَذْكُرُ اَلَّذِي أَعْطَانَا اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ) وَ خَصَّنَا بِهِ مِنَ اَلْفَضْلِ فِي كِتَابِهِ وَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لَمْ أُحْصِهِ، وَ أَنَا اِبْنُ اَلنَّبِيِّ اَلنَّذِيرِ اَلْبَشِيرِ، اَلسِّرَاجِ اَلْمُنِيرِ، اَلَّذِي جَعَلَهُ اَللَّهُ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِينَ ، وَ أَبِي عَلِيٌّ ، وَلِيُّ اَلْمُؤْمِنِينَ، وَ شَبِيهُ هَارُونَ ، وَ إِنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ صَخْرٍ زَعَمَ أَنِّي رَأَيْتُهُ لِلْخِلاَفَةِ أَهْلاً، وَ لَمْ أَرَ نَفْسِي لَهَا أَهْلاً، فَكَذَبَ مُعَاوِيَةُ ، وَ اَيْمُ اَللَّهِ لَأَنَا أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالنَّاسِ فِي كِتَابِ اَللَّهِ وَ عَلَى لِسَانِ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، غَيْرَ أَنَّا لَمْ نَزَلْ أَهْلَ اَلْبَيْتِ مخيفين [مَخُوفِينَ] مَظْلُومِينَ مُضْطَهَدِينَ مُنْذُ قُبِضَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ، فَاللَّهُ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ مَنْ ظَلَمَنَا حَقَّنَا، وَ نَزَلَ عَلَى رِقَابِنَا، وَ حَمَلَ اَلنَّاسَ عَلَى أَكْتَافِنَا، وَ مَنَعَنَا سَهْمَنَا فِي كِتَابِ اَللَّهِ [مِنَ اَلْفَيْءِ] وَ اَلْغَنَائِمِ، وَ مَنَعَ أُمَّنَا فَاطِمَةَ إِرْثَهَا مِنْ أَبِيهَا . إِنَّا لاَ نُسَمِّي أَحَداً، وَ لَكِنْ أُقْسِمُ بِاللَّهِ قَسَماً تَالِياً، لَوْ أَنَّ اَلنَّاسَ سَمِعُوا قَوْلَ اَللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ) وَ رَسُولِهِ ، لَأَعْطَتْهُمُ اَلسَّمَاءُ قَطْرَهَا، وَ اَلْأَرْضُ بَرَكَتَهَا، وَ لَمَا اِخْتَلَفَ فِي هَذِهِ اَلْأُمَّةِ سَيْفَانِ، وَ لَأَكَلُوهَا خَضْرَاءَ خَضِرَةً إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ ، وَ مَا طَمِعْتَ فِيهَا يَا مُعَاوِيَةُ ، وَ لَكِنَّهَا لَمَّا أَخْرَجْتَ سَالِفاً مِنْ مَعْدِنِهَا، وَ زَحْزَحْتَ عَنْ قَوَاعِدِهَا، تَنَازَعَتْهَا قُرَيْشٌ بَيْنَهَا، وَ تَرَامَتْهَا كَتَرَامِي اَلْكُرَةِ حَتَّى طَمِعْتَ فِيهَا أَنْتَ يَا مُعَاوِيَةُ وَ أَصْحَابُكَ مِنْ بَعْدِكَ، وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) :’ مَا وَلَّتْ أُمَّةٌ أَمْرَهَا رَجُلاً قَطُّ وَ فِيهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ إِلاَّ لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ يَذْهَبُ سَفَالاً حَتَّى يَرْجِعُوا إِلَى مَا تَرَكُوا’. وَ قَدْ تَرَكَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ – وَ كَانُوا أَصْحَابَ مُوسَى (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) – هَارُونَ أَخَاهُ وَ خَلِيفَتَهُ وَ وَزِيرَهُ، وَ عَكَفُوا عَلَى اَلْعِجْلِ وَ أَطَاعُوا فِيهِ سَامِرِيَّهُمْ، وَ هُمْ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ خَلِيفَةُ مُوسَى ، وَ قَدْ سَمِعَتْ هَذِهِ اَلْأَمَّةُ رَسُولَ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَقُولُ ذَلِكَ لِأَبِي (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) ‘ إِنَّهُ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي ‘وَ قَدْ رَأَوْا رَسُولَ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) حِينَ نَصَبَهُ لَهُمْ بِغَدِيرِ خُمٍّ وَ سَمِعُوهُ، وَ نَادَى لَهُ بِالْوَلاَيَةِ، ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يُبَلِّغَ اَلشَّاهِدُ مِنْهُمْ اَلْغَائِبَ، وَ قَدْ خَرَجَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) حِذَاراً مِنْ قَوْمِهِ إِلَى اَلْغَارِ – لَمَّا أَجْمَعُوا أَنْ يَمْكُرُوا بِهِ، وَ هُوَ يَدْعُوهُمْ – لَمَّا لَمْ يَجِدْ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً، وَ لَوْ وَجَدَ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً لَجَاهَدَهُمْ. وَ قَدْ كَفَّ أَبِي يَدَهُ وَ نَاشَدَهُمْ وَ اِسْتَغَاثَ أَصْحَابَهُ فَلَمْ يُغَثْ وَ لَمْ يُنْصَرْ، وَ لَوْ وَجَدَ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً مَا أَجَابَهُمْ، وَ قَدْ جُعِلَ فِي سَعَةٍ كَمَا جُعِلَ اَلنَّبِيُّ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي سَعَةٍ. وَ قَدْ خَذَلَتْنِي اَلْأُمَّةُ وَ بَايَعَتْكَ يَا اِبْنَ حَرْبٍ ، وَ لَوْ وَجَدْتُ عَلَيْكَ أَعْوَاناً يَخْلُصُونَ مَا بَايَعْتُكَ، وَ قَدْ جَعَلَ اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ) هَارُونَ فِي سَعَةٍ حِينَ اِسْتَضْعَفَهُ قَوْمُهُ وَ عَادَوْهُ، كَذَلِكَ أَنَا وَ أَبِي فِي سَعَةٍ حِينَ تَرَكَتْنَا اَلْأُمَّةُ وَ بَايَعَتْ غَيْرَنَا، وَ لَمْ نَجِدْ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً، وَ إِنَّمَا هِيَ اَلسُّنَنُ وَ اَلْأَمْثَالُ تَتْبَعُ بَعْضُهَا بَعْضاً. أَيُّهَا اَلنَّاسُ، إِنَّكُمْ لَوِ اَلْتَمَسْتُمْ بَيْنَ اَلْمَشْرِقِ وَ اَلْمَغْرِبِ رَجُلاً جَدُّهُ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَبُوهُ وَصِيُّ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لَمْ تَجِدُوا غَيْرِي وَ غَيْرَ أَخِي ، فَاتَّقُوا اَللَّهَ وَ لاَ تَضِلُّوا بَعْدَ اَلْبَيَانِ، وَ كَيْفَ بِكُمْ وَ أَنَّى ذَلِكَ مِنْكُمْ! أَلاَ وَ إِنِّي قَدْ بَايَعْتُ هَذَا – وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى مُعَاوِيَةَ – «وَ إِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَ مَتٰاعٌ إِلىٰ حِينٍ» . أَيُّهَا اَلنَّاسُ، إِنَّهُ لاَ يُعَابُ أَحَدٌ بِتَرْكِ حَقِّهِ، وَ إِنَّمَا يُعَابُ أَنْ يَأْخُذَ مَا لَيْسَ لَهُ، وَ كُلُّ صَوَابٍ نَافِعٌ، وَ كُلُّ خَطَإٍ ضَارٍ لِأَهْلِهِ، وَ قَدْ كَانَتِ اَلْقَضِيَّةُ فَفَهَّمَهَا سُلَيْمَانَ فَنَفَعَتْ سُلَيْمَانَ وَ لَمْ تُضِرَّ دَاوُدَ ، فَأَمَّا اَلْقَرَابَةُ فَقَدْ نَفَعَتِ اَلْمُشْرِكَ وَ هِيَ وَ اَللَّهِ لِلْمُؤْمِنِ أَنْفَعُ، قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لِعَمِّهِ أَبِي طَالِبٍ وَ هُوَ فِي اَلْمَوْتِ:’ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهِ، أَشْفَعْ لَكَ بِهَا يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ ‘ وَ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَقُولُ لَهُ إِلاَّ مَا يَكُونُ مِنْهُ عَلَى يَقِينٍ، وَ لَيْسَ ذَلِكَ لِأَحَدٍ مِنَ اَلنَّاسِ كُلِّهِمْ غَيْرِ شَيْخِنَا – أَعْنِي أَبَا طَالِبٍ – يَقُولُ اَللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): «وَ لَيْسَتِ اَلتَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ اَلسَّيِّئٰاتِ حَتّٰى إِذٰا حَضَرَ أَحَدَهُمُ اَلْمَوْتُ قٰالَ إِنِّي تُبْتُ اَلْآنَ وَ لاَ اَلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفّٰارٌ أُولٰئِكَ أَعْتَدْنٰا لَهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً» . أَيُّهَا اَلنَّاسُ، اِسْمَعُوا وَ عُوا، وَ اِتَّقُوا اَللَّهَ وَ رَاجِعُوا، وَ هَيْهَاتَ مِنْكُمُ اَلرَّجْعَةُ إِلَى اَلْحَقِّ، وَ قَدْ صَارَعَكُمُ اَلنُّكُوصُ، وَ خَامَرَكُمُ اَلطُّغْيَانُ وَ اَلْجُحُودُ «أَ نُلْزِمُكُمُوهٰا وَ أَنْتُمْ لَهٰا كٰارِهُونَ» وَ اَلسَّلاٰمُ عَلىٰ مَنِ اِتَّبَعَ اَلْهُدىٰ . قَالَ: فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : وَ اَللَّهِ مَا نَزَلَ اَلْحَسَنُ حَتَّى أَظْلَمَتْ عَلَيَّ اَلْأَرْضُ، وَ هَمَمْتُ أَنْ أَبْطِشَ بِهِ، ثُمَّ عَلِمْتُ أَنَّ اَلْإِغْضَاءَ أَقْرَبُ إِلَى اَلْعَافِيَةِ .)
