«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم»
«أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِبادِ».[1]
«رَبِّ اشْرَحْ لي صَدْري * وَ يَسِّرْ لي أَمْري * وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِساني * يَفْقَهُوا قَوْلي».[2]
«اللَّهُمَّ وَ أَنْطِقْنِي بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِي التَّقْوَى».[3]
مقدّمه
هدیه به پیشگاه سراسر نور و رحمتِ حضرت صدر الخلائق و خیرالمرسلین صلی الله علیه و آله، و اهل بیت مکرّم ایشان، علی الخصوص صدیقه طاهره و امیرالمؤمنین و و وجود نورانی ولی نعمت ما و ان شاء الله خدای متعال ما را قدردان اینکه اجازه پیدا کردهایم در محضر حضرت رضا سلام الله علیه، که شاید در میان ائمه علیهم السلام خود حضرت رضا علیه السلام مهمترین مبلّغ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بودهاند، چند جمله راجع به حضرت صحبت کنیم.
دو مقدمه عرض میکنم تا بحث امشب را تقدیم حضور شما کنم.
اهمیت تعفّف
مقدمهی اول اینکه در مکتب اسلام اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین ما را به تعفّف و بینیازی توصیه کردهاند، اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین دوست ندارند ما به کسی رو بزنیم، این موضوع را در انواع مختلف فرمودهاند.
فرمودهاند از آنچه دست مردم است مأیوس باشید، به دست مردم نگاه نکنید، به مردم رو نزنید، این برخلاف ادب مع الله و بندگی است. ما نیاز داریم ولی نباید این نیاز را به هر کسی بگوییم، نباید این نیاز را به غیر از اهل این موضوع بیان کنیم.
فرمودهاند خواستهی خودت را از دیگران کم کن، تا میشود به کسی نگو.
در حالات اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین داریم که خودشان سختیهای بسیار میکشیدند اما به کسی رو نمیزدند.
این نکتهی اول است، که اگر بخواهم تشریح کنم میشود چند جلسه راجع به تعفف صحبت کرد، یعنی انسان به غیر اهل موضوع رو نزند، خدای متعال این کار را دوست ندارد.
مناعت طبع اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین
نکتهی دوم این است که بر حسب این موضوع، مؤمن مناعت طبع دارد، یعنی روحیهی مؤمن این است که صورت خود را با سیلی سرخ نگه دارد، چون نسبت به مولا غیرت دارد.
همانطور که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در جنگها زیاد ضربه خوردهاند، اما جایی نقل نکردهاند که حضرت از ضربهای اظهار درد کرده باشند.
وقتی دست پسر باعظمت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در کربلا افتاد… مسلماً دست برای رزمنده اهمیت بسیاری دارد و رزمنده با دست میجنگند، اگر دست رزمنده را قطع کنند، کأنّه که صفت رزمندگی را از او میگیرند؛ اما قمر بنی هاشم علیه السلام آنجا ناله نکردند، منسوب است که فرمود: «وَاللهِ، إِنْ قَطَعْتُمْ يَمِينِي، إِنِّي أُحَامِي أَبَدًا عَنْ دِينِي»[4]، من آمده بودم خودم را فدای مولا کنم.
مناعت طبع و بینیازی جزو چیزهایی است که اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین از ما خواستهاند، حضرت حق از ما خواسته است.
غیرت اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین نسبت به ما
از طرفی معمولاً به چه کسی رو میزنند؟ به کسی رو میزنند که فکر میکنند چیزی دارد.
وقتی یکی از یاران امام رضا علیه السلام به ایشان عرض کردند که برای من نامهای به فلانی بنویسید که او پولی به من بدهد، حضرت فرمودند: «أَنَا أَضَنُّ بِكَ أَنْ تَطْلُبَ مِثْلَ هَذَا وَ شِبْهَهُ»،[5] دریغ من میآید که نامه بزنم تو به کسی رو بزنی و ضایع شوی که چیزی بگیری، چرا به سراغ خود من نمیآیی؟ چرا چشم تو به دنبال پول فلانی است؟
اگر به خیلی از این فضاهای مجازی نگاه کنید، میبینید مدام به این موضوع توجّه دارند که چه کسی چه چیزی دارد و…
فقط خدای متعال غنی است
اگر قرآن کریم را نگاه کنید، متوجّه میشوید که خدای متعال دائم تذکّر میدهد، «وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ»،[6] پروردگار تو غنی است، همه بیچاره و فقر هستند، کسی صمد نیست، کسی هم که ما خیال میکنیم چیزی دارد، درواقع یک چیز دارد و صد چیز ندارد، «وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ»، «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ»،[7] همه فقیر هستند، چه من و چه کسی که هزار میلیارد دلار پول دارد، هر دو در ذات خود نسبت به حضرت حق فقیر هستیم، و در ذات خود به امام معصوم مضطر هستیم، لذا غنی در کار نیست، «وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ»، «وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ»، اگر من باور کنم که خدای متعال غنی است…
اگر من باور کنم یک کاسبی در بازار هست که اگر جنس خوبی ببرم، ده برابر بقیه میخرد، در اینصورت اصلاً جنس خودم را به بقیه عرضه نمیکنم، بلکه مستقیم نزد او میروم.
باور به اینکه «چه کسی میخرد»، باور این است که «وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ»، چه کسی پول دارد؟ چه کسی میتواند بخرد؟ خدای متعال.
گفتهاند به کسی رو نزنید و به سراغ حضرت حق بروید، اما حضرت حق ما را به جایی حواله کرده است.
به بعضی جاها باید رو زد
کسی به محضر امام صادق علیه الصلاة و السلام آمد و کمی اظهار فقر کرد، حضرت فرمودند: من به تو پول میدهم. آن شخص گفت: نه! شما مرا دعا کنید، من گرفتار هستم.
حضرت فرمودند: «إِنِّي سَأَفْعَلُ»،[8] دعا که میکنم! ما میگوییم به جایی رو نزن، اما میگوییم به غیرِاهل رو نزن.
بعضی جاها اتفاقاً باید رو بزنی، مثلاً درِ خانهی خدای متعال اینطور است.
لذا فرمود: «إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ»،[9] اگر استکبار نورزی و نخواهی که تو را وارد جهنّم میکنم. یعنی اینجا باید بیایی و بخواهی.
همان خدای معزّی که خیلی به بندگان خود غیرت دارد و دوست ندارد شما به هر کسی رو بزنید، همان خدا خواسته است که ما به درِ خانهی اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین برویم.
ان شاء الله آهسته آهسته به موضوعِ این صفتِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خواهیم رسید.
حضرت صادق علیه السلام فرمود: «إِنِّي سَأَفْعَلُ»، من که تو را دعا میکنم، به تو پول هم میدهم، اما این موضوع را به هر کسی نگو، اگر بگویی سبک خواهی شد.
امام هم دوست ندارد شیعه سبک شود، اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین این موضوع را دوست نداشتند.
همهی جملات صحیفه سجادیه طلایی است، این جمله هم یکی از آن جملات است که «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَغْلَقَ عَنَّا بَابَ الْحَاجَةِ إِلَّا إِلَیهِ»،[10] ستایش مخصوص خدایی است که درهای نیاز را به روی همه بست، که به جایی بجز درِ خانهی خدای متعال نروند.
خدای متعال نمیخواهد ما ذلیل باشیم.
«أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ»،[11] اگر صد خدا میداشتید و باید به صد جا رو میزدید خوب بود؟ یا یک جا؟
واضح است! بهتر است که انسان به یک جا برود که اتفاقاً آنجا عزّت داشته باشد.
آن خدایی که به ما غیور است، ما را به درِ خانهی اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین فرستاده است.
ارزش اعتقادات
لذا شخصی نزد امام صادق علیه الصلاة و السلام آمد، حضرت فرمودند: دوستت فلانی چطور است؟ او گفت: وضع او خیلی خراب شده است، کاسبی او بهم ریخته است.
حضرت فرمودند: وضعیت دین و اعتقاد او چطور است؟
عرض کرد: خیلی به شما اعتقاد دارد.
حضرت فرمودند: «هُوَ وَ اللَّهِ الْغِنَى».[12]
یعنی پس چرا میگویی که وضع او خراب است؟ «هُوَ وَ اللَّهِ الْغِنَى»! او ثروت دارد.
آدمی که یک کیلو طلا در جیب خود دارد، اگر یک ماشین شن ندارد، نمیگویند ای وای که او یک ماشین شن ندارد!
حال اینجا میگویند طلا ندارد ولی ولایت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه دارد؛ آیا میشود این دو را با یکدیگر قیاس کرد؟
شخصی به محضر امام عسکری علیه السلام نامه نوشته بود که «أَشْكُو إِلَيْهِ الْفَقْرَ».[13]
حضرت فرمودند: «الْفَقْرُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى مَعَ عَدُوِّنَا»، اگر با ما باشد و فقر داشته باشد، بهتر از این است که با دشمن ما باشد و پول داشته باشد.
بشارتی برای ما
بعد عبارتی فرمودند که موضوع بحث ماست، منتها بنده میخواهم به قسمتی از این موضوع بپردازم، آن هم این است که اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین چند ویژگی نزدیک به هم دارند، که در اوج آن برای امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است، آن هم این است که اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین پناه ما هستند.
همان خدایی که دوست ندارد ما به کسی رو بزنیم، همان خدا هم ما را ملزم کرده است که به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه و اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین پناه ببریم، هم این موضوع را جزو ویژگیهای امیرالمؤمنین صلوات الله علیه قرار داده است.
عزیزان! اگر امامی عصمت نداشته باشد، مسلماً امام نیست. اگر امامی جهل داشته باشد، مسلماً امام نیست و این شخص قلابی است. این موضوع را هم بدانید که اگر به امامی پناه ببرید و پناه ندهد، آن شخص امام نیست.
این موضوع بشارتی برای بیچارههاست.
شرط پزشک بودن این نیست که حتماً هر بیماری به آن پزشک مراجعه کرد، درمان شود. ممکن است پزشکی باسواد و حاذق باشد، اما نتواند بیماری را درمان کند.
اگر کسی به امام پناه ببرد، اگر امام پناه ندهد، از امامت ساقط میشود، مگر در شرایط خاص که این پناهنده از شروط خود ساقط شده باشد.
اگر مؤمن یا کافر به امام پناه ببرند، امام پناه میدهد. اگر دشمنان اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین به اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین پناه میبردند، پناه میدادند.
وقتی مأمون به همین امام رضا سلام الله علیه پناه برد، حضرت به او پناه دادند. وقتی عثمان به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه برد، حضرت به او پناه دادند، تا مدّتی گذشت و حضرت فرمودند دیگر امکان پناه دادن نیست، یعنی عثمان شرایط را خراب کرد. وقتی مروان به امام سجاد علیه السلام پناه برد، حضرت به او پناه دادند.
شما در همین زیارت جامعه میخوانید که «وَ أَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَيْكُمْ»، هر کسی به شما پناه ببرد، شما به او امنیت میدهید، چه مؤمن باشد و چه کافر.
لذا به بعضیها میگوییم توسّل کن، اما برخی که خیلی مضطر هستند، میگوییم به حضرت پناه ببر.
شرایط پناهگاه چطور است؟ ورودی در پناهگاه نمیپرسند شما چه کسی هستید و چه ویژگی دارید.
امام برای هر پناهجویی پناه است، البته اگر کسی اهل ایمان باشد و مراتبی را رعایت کرده باشد، کیفیت پناه دادن امام متفاوت خواهد بود.
لذا در همین زیارت جامعه میخوانیم «و کَهْفِ الوَری»، یعنی امام پناهِ همه است، «وَرَی» یعنی مردم. در بعضی از ادعیه هم میگوییم «و کَهْفِ المُؤمِنِین»، یعنی پناه مؤمنان است.
شاید اینجا این سؤال پیش بیاید که بالاخره امام پناهِ همه است یا فقط پناهِ مؤمنان؟ پاسخ این است که سطح پناه متفاوت است.
همانطور که سطح امنیت گاوصندوقها هم با یکدیگر متفاوت است.
اینجا هم «پناه دادن» عمومی است، اما اگر سطح شما تغییر پیدا کند، پناه امام هم متمایز میشود.
پناه بردنِ اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه
امام رضا و امام کاظم علیهما السلام یک دعایی میخواندند، امام کاظم علیه السلام زیاد این دعا را میخواندند، به خدای متعال عرضه میکرد و میخواست به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه ببرد، اینطور عرض میکرد…
شما توجّه کنید که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناهِ ائمه علیهم السلام هم هستند! حل شدن مشکل ما که برای حضرت کاری ندارد!
ما کوچک هستیم، ضعفمان هم کوچک است، مشکلاتمان هم کوچک است، حاجاتمان هم کوچک است، از طرفی امام خودش را ملزم میداند که به ما پناه دهد، منتها پناه دادنِ امام به حکمتِ امام بستگی دارد، ممکن است بعضی اوقات مدلِ پناه دادنِ امام طوری نباشد که ما متوجّه شویم.
مثل اینکه بیمار از پزشک یک چیزی میخواهد، اما پزشک دارویی را تجویز میکند که به نفع بیمار است.
در مورد امام کاظم علیه السلام و امام رضا علیه السلام بصورت جدا نقل شده است که به خدای متعال عرض میکردند: خدایا! «لَا ثِقَةَ لِي»[14] تکیهگاه ندارم، «وَ لَا رَجَاءَ» امید ندارم، «وَ لَا مَفْزَع» پناه ندارم، «وَ لَا مَنْجَى» محل نجات ندارم، غیر از آن کسی که به او توسّل کردم…
توجّه بفرمایید که دعا راجع به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است.
اگر از امام رضا صلوات الله علیه سؤال کنید که شما به چه کسی پناه میبرید؟ میفرمایند: به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه.
خدای متعال این آقا را برای ما قرار داده است!
امام رضا علیه السلام جایی تعریف کردهاند که وقتی خوابی محضر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم دیدم که موضوع آن این بود که اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه ببرند… امام رضا علیه السلام فرموده است که همهی اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین با این جمله که «امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه شماست»، یکپارچه بلند بلند گریه کردند.
امام رضا علیه السلام از اینکه به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه ببرند، خیلی خوشحال هستند، ببینید چقدر خدای متعال «وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ» است که پناهِ امام رضا علیه السلام را پناهِ ما قرار داده است و اجازه داده است که ما هم به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه ببریم.
اگر کسی میخواهد کَرَمِ خدای متعال را ببیند، باید این موضوع را ببیند.
امام «پناه» است
در ادعیه داریم که در مورد امام هر عصری داریم، در دعای عهد میخوانیم، امام صادق علیه السلام یاد دادهاند که ما در قنوت هم بخوانیم[15] که «وَاجْعَلْهُ اللّهُمَّ مَفْزَعاً لِمَظْلُومِ عِبادِكَ»،[16] خدایا! هر کسی که بیچاره و مظلوم است، امام را پناه او قرار بده، «وَناصِراً لِمَنْ لَايَجِدُ لَهُ ناصِراً غَيْرَكَ»، خدایا! هر کسی که بیکس و کار است، اگر این موضوع را بداند خوشحال میشود؛ آن لحظهای که هیچ کسی را نداری، آن لحظه لحظهی خوشحالی است، چون میدانیم یک پناهی داریم… «فقیر و خسته به درگاهت آمدم، رحمی»… یا به قول حافظ که در جای دیگری میگوید: «شکستهوار به درگاهت آمدهام»…
این شغل امام است…
امام سجاد علیه الصلاة و السلام در صحیفه سجادیه در مورد «امام» فرمودند: «فَهُوَ عِصْمَةُ اللَّائِذِینَ»،[17] «امام» پناه و حفاظ هر کسی است که پناه ببرد، «وَ کهْفُ الْمُؤْمِنِینَ»، اگر مؤمنین پناه ببرند هوایشان را دارد، «وَ عُرْوَةُ الْمُتَمَسِّکینَ» آن ریسمان محکمی که اگر بگیری تو را رها نمیکند و تو را نجات میدهد و به زمین نمیافتی «امام» است.
امام اوصافی دارد که اگر نداشته باشد یعنی امام نیست، مانند عصمت، علم، خبر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم راجع به او؛ یکی هم این است که باید پناه بدهد.
حضرت صادق علیه الصلاة و السلام فرمودند: «لاَ تَبْقَى اَلْأَرْضُ يَوْماً وَاحِداً»،[18] زمین یک روز هم دوام پیدا نمیکند «بِغَيْرِ إِمَامٍ مِنَّا تَفْزَعُ إِلَيْهِ اَلْأُمَّةُ» اگر امامی که مردم به او پناه نبرند حضور نداشته نباشد.
در زیارت جامعه میخوانیم «وَ بِکُم یُمْسِکُ السَّماء انْ تَقَعَ عَلَی الاْرْض الّا بِاذْنِهِ»، اگر شما نباشید آسمان روی زمین بند نمیشود.
یک وجه این است که اگر کسی نباشد که مردم به او پناه ببرند، زمین ادامه پیدا نمیکند.
یکی از ویژگیهای قطعی امام این است که «پناه» است.
عصمت امام یا علم امام به درد ما میخورد، اما امام هرچه علم دارد، من لزوماً ندارم؛ اما اینکه «امام پناه است»…
هزار مرتبه بلاتشبیه، بنده مجبور هستم که از محسوسات مثال بزنم، مثلاً بگویند تابحال کسی نتوانسته است از این گاوصندوق سرقت کند؛ در اینصورت مسلماً خیال کسی که امانتی در آن گاوصندوق داشته باشد راحت میشود.
امام پناه است و اگر پناه نباشد از امامت ساقط میشود.
این یعنی اگر هر بیچاره و گنهکار و فقیر و حتّی غیرمسلمانی به او پناه ببرد، امام به او پناه میدهد. منتها هر کسی بیشتر قرابت پیدا کند و گوهر وجود قیمتیتری داشته باشد، بیشتر از او و در سطوح دیگری حفاظت میکنند.
پناهِ امام کاظم و امام رضا علیهما السلام
هم «ابن ولید» و هم استاد شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه یعنی مرحوم ابن قولویه قمّی رضوان الله تعالی علیه نقل کردهاند که یا امام رضا علیه السلام و یا امام کاظم علیه السلام… چون روایت اینطور است که «أَبِي اَلْحَسَنِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ»[19] نوشته شده است، نمیدانیم منظور وجود مبارک حضرت موسی بن جعفر علیه السلام است یا وجود مبارک حضرت رضا علیه السلام.
وقتی کنار قبر مبارک امیرالمؤمنین صلوات الله علیه زیارت میکردند، «كَانَ يَقُولُ عِنْدَ قَبْرِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ»…
توجّه کنید که این اعتقادِ ائمه علیهم السلام است، یعنی اگر ائمه علیهم السلام کنار امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بروند، به ایشان پناهنده میشوند. حال این پناه را به ما هم عطا کردهاند.
اینطور به محضر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عرض کردند: «أَنْتُمْ أَهْلُ بَيْتٍ يَسْعَدُ مَنْ تَوَلاَّكُمْ» شما اهل بیتی هستید که هر کسی شما را دوست بدارد و ولایت شما را قبول کند سعادتمند میشود، «وَ لاَ يَخِيبُ مَنْ أَتَاكُمْ» اگر کسی سمت شما بیاید ناامید برنمیگردد، «وَ لاَ يَخْسَرُ مَنْ يَهْوَاكُمْ» اگر کسی شما را دوست بدارد حسرت نمیخورد، «وَ لاَ يَسْعَدُ مَنْ عَادَاكُمْ» اگر کسی دشمن شما باشد نجات پیدا نمیکند و سعادتمند نمیشود، «لاَ أَجِدُ أَحَداً أَفْزَعُ إِلَيْهِ خَيْراً لِي مِنْكُمْ» ما پناهی بهتر از تو نداریم.
کَرَم را ببینید که آن کسی که امام رضا علیه السلام به او پناه میبرد، پناه ما هم شده است و میتوانیم به او پناه ببریم.
بشارتی برای ایتام و فرزندان شهدا
حال شما این موضوع را در اخلاقِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه میبینید، روایت کافی شریف اینطور است که «جَاءَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَسَلٌ وَ تِينٌ»،[20] عسل و انجیر رسید…
وقتی مالیات و خراج و… میدادند، مثلاً یک باغ بزرگی بود که انجیر فرستاد، یک زنبوردار یا گروهی از زنبوردارها عسل فرستادند. امیرالمؤمنین صلوات الله علیه برای همه تقسیم میکردند و به خانهها میفرستادند. عُرَفاء بودند، یعنی عریفهایی بودند، اینها مانند امنا و شورای محل کار میکردند. حضرت این این عُرَفاء فرمودند که اینها را پخش کنید، «فَأَمَرَ اَلْعُرَفَاءَ أَنْ يَأْتُوا بِالْيَتَامَى»، اما فرمود: به یتیمها بگویید به اینجا بیایند، «فَأَمْكَنَهُمْ مِنْ رُءُوسِ اَلْأَزْقَاقِ يَلْعَقُونَهَا» دیدند حضرت به این یتیمها یک به یک عطا میکردند…
این امیرالمؤمنین صلوات الله علیه همان کسی است که وقتی در جنگها شمشیر میکشید، سرداران زوزه میکشیدند، مسلماً از آن ابهت توقع نداشتند که اینطور با ایتام رفتار کند. اما دیدند وقتی سهم همه را تقسیم کردند، حضرت فرمودند به ایتام بگویید به اینجا بیایند…
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کاری کرده بودند که کسانی که پدر داشتند، میگفتند ای کاش ما پدر نداشتیم…
معمولاً ایتام حسرتِ کسانی را میخورند که پدر دارند، اما امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کاری کرده بودند که کسانی که پدر داشتند حسرتِ ایتام را میخوردند، «یَتكَفَّلَ الأيْتامَ عَنْ آبَائِهِمْ *** حَتّى وَدِدْنا أنَّنا أَيْتامُ»،[21] بعضی از سرداران حضرت که در حال نظاره کردن این صحنه بودند، گفتند: ای کاش ما هم یتیم بودیم.
اگر کسی باور کند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پناه است، آن لحظهای که بیچاره میشود، در دل خود میگوید الآن امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نگاهی به ما میکنند.
شنیدمت که نظر میکنی به حال ضعیفان *** تَبَم گرفت و دلم خوش به انتظار عیادت
اینها تعجّب کردند، دیدند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه این ایتام را صدا کردند و بر دهان یکایک اینها لقمه قرار میدهند، «وَ هُوَ يَقْسِمُهَا لِلنَّاسِ قَدَحاً قَدَحاً»، قدح قدح و ظرف ظرف میفرستادند که تقسیم شود، اما برای ایتام جدا بود!
«فَقِيلَ لَهُ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ مَا لَهُمْ يَلْعَقُونَهَا» به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عرض کردند که چرا شما برای این ایتام بصورت جداگانه، با دست خودتان غذا میدهید؟
«فَقَالَ إِنَّ اَلْإِمَامَ أَبُو اَلْيَتَامَى» امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: چون امام پدرِ ایتام است.
یعنی اینها بچههای من هستند. وقتی این قدحها را به در خانهها بدهیم، پدر و مادرها به بچهها لقمه میدهند، اما این ایتام پدر ندارند، من پدر اینها هستم.
توجّه کنید که امام پدرِ همه است، من همیشه این موضوع را به فرزندان شهدا گفتهام…
شما بارها این موضوع ا از من شنیدهاید که عربی با یک عجم بحث میکردند، آن شخص عرب به آن عجم میگفت: تو نَسَب خودت را نمیدانی، اما نَسَب من با نَسَبِ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم شراکت دارد.
این عجم نزد امام صادق علیه السلام رسید، حضرت فرمودند: برو به او بگو «فَإِنَّكَ بِالْوَلاَيَةِ أَشْرَفُ مِنْهُ نَسَباً»،[22] برو به او بگو پدر من امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است، اگر پدر من امیرالمؤمنین صلوات الله علیه باشد هم نَسَبِ ایشان معلوم است.
چرا؟ چون امام پدر همهی کسانی است که مولایشان است؛ اما خود امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند که «أَنَا أَبُو اَلْيَتَامَى».[23]
یعنی چه؟ همانطور که عرض کردم امام کهف و پناه همه است، وقتی میگویند «پناه مؤمنین است» یعنی به معنای بیشتر پناه است. اینجا هم امام پدر همه است، اما پدر یتیمان بیشتر است.
لذا من به خانوادههای شهدا عرض میکنم خدای متعال در قرآن کریم فرموده است «وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ»،[24] هرچه در راه خدا بدهید، خدای متعال جای آن میدهد.
مثلاً اگر پول بدهید، هفتصد برابر به شما میدهد؛ حال بچهی شهید که پدر خود را در راه خدای متعال داده است، خدای متعال به او چه میدهد؟ مگر کسی جای پدر را میگیرد؟ نه! اما امام پدر ایتام است.
امام زمان ارواحنا له الفداه پدر بچههای شهدا هستند.
لذا خوشا به حال فرزندان شهدا، خوشا به حال یتیمان. امام پدر همه است، اما برای آنها بصورت خاص پدر است.
عدهای به حضرت عرض کردند: شما چقدر خاص این بچهها را تحویل میگیرید!
حضرت فرمودند: چون امام پدر ایتام است.
عزیزان! خدا شاهد است که این مولا، پدر ما و پناه ماست.
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمود: «إِنَّمَا أَلْعَقْتُهُمْ هَذَا بِرِعَايَةِ اَلْآبَاءِ»، چون من پدر اینها هستم این کار را میکنم.
حال نسبت به ما چطور؟ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پدر ما هم هستند.
الحمدلله ما مولا داریم
این روایت هست که وقتی امام صادق علیه الصلاة و السلام این روایت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را خواندند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند «أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ»،[25] من ولیّ هر مؤمنی هستم، من از خود هر مؤمنی به خودش اولی هستم، «وَ عَلِيٌّ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِي» بعد از من هم علی اولی است.
این یعنی چه؟
حضرت ذیل این جمله توضیح دادند، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: «مَنْ تَرَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَعَلَيَّ»، هر کسی از مؤمنین دنیا رفت و بدهی داشت، به سراغ من بیایید.
در روایت اهل سنّت این است که «من مولای او هستم».
روز غدیر ما باید اصلاً هوش و حواس نداشته باشیم، درواقع خدای متعال به ما بشارت میدهد که شما دیگر بیکس و کار نیستید و مولا دارید، یک نفر را دارید که شما را گردن بگیرد، اگر بدهی دارید گردن میگیرد…
ما با این بار گناهمان… ان شاء الله حضرت در همین دنیا زمینهی توبه را برای ما فراهم کنند، ما امید داریم که قیامت زیر پرچم مولا باشیم و صاحب داریم…
لذا فرمود: «مَنْ تَرَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَعَلَيَّ».
قیمتِ خادمیِ اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین
ان شاء الله خدای متعال ما را متوجّه این موضوع کند که ما اینقدر با همهی وجود به اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین نیاز داریم.
خادمی ایستاده بود و افسار مرکب امام را گرفته بود، یک شخص متمکنی آمد و به او گفت: من هرچه دارم به تو میدهم، تو به مولای خودت بگو که تو را مرخص کند و من افسار را بدست بگیرم، در عوض من هرچه پول و غلام و کنیز و باغ دارم به تو میدهم.
این خادم به محضر حضرت آمد و عرض کرد: «جُعِلْتُ فِدَاكَ تَعْرِفُ خِدْمَتِي وَ طُولَ صُحْبَتِي»،[26] آقاجان! همانطور که میدانید مدّت زیادی است که من با عشق به شما خدمت میکردم.
حضرت فرمودند: بله!
خادم عرض کرد: «فَإِنْ سَاقَ اللَّهُ إِلَيَّ خَيْراً تَمْنَعُنِيهِ» اگر خدای متعال بخواهد خیری به من بدهد، شما مانع میشوید؟
حضرت فرمودند: «أُعْطِيكَ مِنْ عِنْدِي وَ أَمْنَعُكَ مِنْ غَيْرِي»، اگر از جانب خودم باشد اجازه میدهم؛ اما مانعی هست، «إِنْ زَهِدْتَ فِي خِدْمَتِنَا» اگر تو از اینکه با ما باشی خسته شدهای، «وَ رَغِبَ الرَّجُلُ فِينَا» و آن شخص دوست دارد با ما باشد، ما میپذیریم، «وَ أَرْسَلْنَاكَ»، اجازه میدهم تو بروی، از نظر من مانعی نیست.
همنیکه خادم خواست برود، حضرت فرمودند: من نکتهای میگویم و بعد برو!
خادم عرض کرد: بفرمایید.
حضرت فرمودند: چون مدّتی با ما بودی، ما بیوفا نیستیم؛ روز قیامت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم به نور حضرت حق متعلّق است، (یعنی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم زیر سایهی اسماء و صفات الهی میآیند)، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم کنار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم هستند، ما هم به حرمت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه وارد محشر میشویم، کسانی هم که با ما بودند، به حرمت ما میآیند. اگر الآن به این موضوع توجّه نکنی، ممکن است آن را از دست بدهی، چون در حال فروختن و خریدن هستی.
خادم عرض کرد: نه! من خدمت شما را به این ثروت دنیا نمیفروشم.
دعا
خدایا! ما کوچک هستیم و توان فهم اینکه مولا و پناه ما امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است را نداریم، ممکن است گاهی چشم ما متوجّه دیگران هم باشد، خدایا! ما را در دنیا و آخرت در پناه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، در حصن حصین حضرت مصون و محفوظ بفرما.
خدایا! دست ما را جز به دامان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه و امام زمان ارواحنا له الفداه به جای دیگری منصرف نگران.
خدایا! نصرت خودت را بر ما نازل بفرما.
خدایا! رهبر شهید ما، امام راحل ما، شهدای ما، اموات ما را با سیّدالشّهداء صلوات الله علیه محشور بفرما.
خدایا! رهبر عظیم الشأن ما، رزمندگان ما، مردم ما، بیماران ما را در پناه خودت، با شفای کامل و عافیت حفظ بفرما.
خدایا! دشمنانت را ناکام بگردان.
خدایا! بزودی این کلماتی که راجع به اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عرض کردیم، صاعقهی عذابت بر سر کفّار قرار بده.
خدایا! ما را نقطهی عطف تاریخ ولایتمداران بگردان.
محضر حضرت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه صلواتی مرحمت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
[1]– سوره مبارکه غافر، آیه 44.
[2]– سوره مبارکه طه، آیات 25 تا 28.
[3]– الصّحيفة السّجّاديّة، ص 98.
[4]. المناقب ، ابن شهرآشوب، 4/108
[5] الكافي- ط الاسلامية ، جلد 2 ، صفحه 149 (عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع جُعِلْتُ فِدَاكَ اكْتُبْ لِي إِلَى إِسْمَاعِيلَ بْنِ دَاوُدَ الْكَاتِبِ لَعَلِّي أُصِيبُ مِنْهُ قَالَ أَنَا أَضَنُّ بِكَ أَنْ تَطْلُبَ مِثْلَ هَذَا وَ شِبْهَهُ وَ لَكِنْ عَوِّلْ عَلَى مَالِي)
[6] سوره مبارکه انعام، آیه 133 (وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ ۚ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ)
[7] سوره مبارکه فاطر، آیه 15 (يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ)
[8] الكافي، جلد 4، صفحه 21 (عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الصَّيْرَفِيِّ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ قَيْسِ بْنِ رُمَّانَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَذَكَرْتُ لَهُ بَعْضَ حَالِي فَقَالَ يَا جَارِيَةُ هَاتِ ذَلِكَ الْكِيسَ هَذِهِ أَرْبَعُمِائَةِ دِينَارٍ وَصَلَنِي بِهَا أَبُو جَعْفَرٍ فَخُذْهَا وَ تَفَرَّجْ بِهَا قَالَ فَقُلْتُ لَا وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا هَذَا دَهْرِي وَ لَكِنْ أَحْبَبْتُ أَنْ تَدْعُوَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لِي قَالَ فَقَالَ إِنِّي سَأَفْعَلُ ولكن إِيَّاكَ أَنْ تُخْبِرَ النَّاسَ بِكُلِّ حَالِكَ فَتَهُونَ عَلَيْهِمْ.)
[9] سوره مبارکه غافر، آیه 60 (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ)
[10] دعای اول صحیفه سجادیه
[11] سوره مبارکه یوسف، آیه 39 (يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ)
[12] الكافي، جلد 2، صفحه 216 (عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: كَانَ رَجُلٌ يَدْخُلُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَصْحَابِهِ فَغَبَرَ زَمَاناً لَا يَحُجُّ فَدَخَلَ عَلَيْهِ بَعْضُ مَعَارِفِهِ فَقَالَ لَهُ فُلَانٌ مَا فَعَلَ قَالَ فَجَعَلَ يُضَجِّعُ الْكَلَامَ يَظُنُّ أَنَّهُ إِنَّمَا يَعْنِي الْمَيْسَرَةَ وَ الدُّنْيَا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع كَيْفَ دِينُهُ فَقَالَ كَمَا تُحِبُّ فَقَالَ هُوَ وَ اللَّهِ الْغِنَى.)
[13] إختيار معرفة الرجال المعروف بـ رجال الكشي (مع تعليقات مير داماد الأسترآبادي) ، جلد 2 ، صفحه 814 (حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ مَيْمُونٍ، أَنَّهُ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَشْكُو إِلَيْهِ الْفَقْرَ، ثُمَّ قُلْتُ فِي نَفْسِي: أَلَيْسَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْفَقْرُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى مَعَ عَدُوِّنَا، وَالْقَتْلُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ الْحَيَاةِ مَعَ عَدُوِّنَا. فَرَجَعَ الْجَوَابُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْحَضُ أَوْلِيَاءَنَا إِذَا تَكَاثَفَتْ ذُنُوبُهُمْ بِالْفَقْرِ، وَقَدْ يَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ، وَهُوَ كَمَا حَدَّثْتَ نَفْسَكَ: الْفَقْرُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى مَعَ عَدُوِّنَا، وَنَحْنُ كَهْفٌ لِمَنِ الْتَجَأَ إِلَيْنَا، وَنُورٌ لِمَنِ اسْتَضَاءَ بِنَا، وَعِصْمَةٌ لِمَنِ اعْتَصَمَ بِنَا، مِنْ…)
[14] مهج الدعوات و منهج العبادات، جلد 1، صفحه 255 (وَ سُرُجاً وَ أَعْلَاماً وَ مَنَاراً وَ سَادَةً وَ أَبْرَاراً وَ أُومِنُ بِسِرِّهِمْ وَ جَهْرِهِمْ وَ ظَاهِرِهِمْ وَ بَاطِنِهِمْ وَ شَاهِدِهِمْ وَ غَائِبِهِمْ وَ حَيِّهِمْ وَ مَيِّتِهِمْ لَا شَكَّ فِي ذَلِكَ وَ لَا ارْتِيَابَ عِنْدَ تَحَوُّلِكَ وَ لَا انْقِلَابَ اللَّهُمَّ فَادْعُنِي يَوْمَ حَشْرِي وَ نَشْرِي بِإِمَامَتِهِمْ وَ أَنْقِذْنِي بِهِمْ يَا مَوْلَايَ مِنْ حَرِّ النِّيرَانِ وَ إِنْ لَمْ تَرْزُقْنِي رُوحَ الْجِنَانِ فَإِنَّكَ إِنْ أَعْتَقْتَنِي مِنَ النَّارِ كُنْتُ مِنَ الْفَائِزِينَ اللَّهُمَّ وَ قَدْ أَصْبَحْتُ يَوْمِي هَذَا لَا ثِقَةَ لِي وَ لَا رَجَاءَ وَ لَا لَجَأَ وَ لَا مَفْزَعَ وَ لَا مَنْجَى غَيْرُ مَنْ تَوَسَّلْتُ بِهِمْ إِلَيْكَ- مُتَقَرِّباً إِلَى رَسُولِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثُمَّ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الزَّهْرَاءِ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ عَلِيٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ جَعْفَرٍ وَ مُوسَى وَ عَلِيٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ الْحَسَنِ وَ مَنْ بَعْدَهُمْ يُقِيمُ الْمَحَجَّةَ إِلَى الْحُجَّةِ الْمَسْتُورَةِ مِنْ وُلْدِهِ الْمَرْجُوِّ لِلْأُمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ…)
[15] مصباح المتهجد، جلد 1، صفحه 159 (اللَّهُمَّ! وَالدَّاعِي إِلَيْكَ، وَالْقَائِمُ بِالْقِسْطِ مِنْ عِبَادِكَ، الْفَقِيرُ إِلَى رَحْمَتِكَ، وَالْمُحْتَاجُ إِلَى مَعُونَتِكَ عَلَى طَاعَتِكَ، إِذَا ابْتَدَأْتَهُ بِنِعْمَتِكَ، وَأَلْبَسْتَهُ أَثْوَابَ كَرَامَتِكَ، وَثَبَّتَّ وَطْأَتَهُ فِي الْقُلُوبِ مِنْ مَحَبَّتِكَ، وَوَفَّقْتَهُ لِلْقِيَامِ بِمَا أَغْمَضَ فِيهِ أَهْلُ زَمَانِهِ مِنْ أَمْرِكَ، وَجَعَلْتَهُ مَفْزَعًا لِمَظْلُومِ عِبَادِكَ، وَنَاصِرًا لِمَنْ لَا يَجِدُ لَهُ نَاصِرًا غَيْرَكَ.)
[16] دعای عهد
[17] صحیفه سجادیه، دعای 47 (اللَّهُمَّ إِنَّک أَیّدْتَ دِینَک فِی کلِّ أَوَانٍ بِإِمَامٍ أَقَمْتَهُ عَلَماً لِعِبَادِک، وَ مَنَاراً فِی بِلَادِک بَعْدَ أَنْ وَصَلْتَ حَبْلَهُ بِحَبْلِک، وَ جَعَلْتَهُ الذَّرِیعَةَ إِلَی رِضْوَانِک، وَ افْتَرَضْتَ طَاعَتَهُ، وَ حَذَّرْتَ مَعْصِیتَهُ، وَ أَمَرْتَ بِامْتِثَالِ أَوَامِرِهِ، وَ الِانْتِهَاءِ عِنْدَ نَهْیهِ، وَ أَلَّا یتَقَدَّمَهُ مُتَقَدِّمٌ، وَ لَا یتَأَخَّرَ عَنْهُ مُتَأَخِّرٌ، فَهُوَ عِصْمَةُ اللَّائِذِینَ، وَ کهْفُ الْمُؤْمِنِینَ وَ عُرْوَةُ الْمُتَمَسِّکینَ، وَ بَهَاءُ الْعَالَمِینَ. اللَّهُمَّ فَأَوْزِعْ لِوَلِیک شُکرَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیهِ، وَ أَوْزِعْنَا مِثْلَهُ فِیهِ، وَ آتِهِ مِنْ لَدُنْک سُلْطاناً نَصِیراً، وَ افْتَحْ لَهُ فَتْحاً یسِیراً، وَ أَعِنْهُ بِرُکنِک الْأَعَزِّ، وَ اشْدُدْ أَزْرَهُ، وَ قَوِّ عَضُدَهُ، وَ رَاعِهِ بِعَینِک، وَ احْمِهِ بِحِفْظِک وَ انْصُرْهُ بِمَلَائِکتِک، وَ امْدُدْهُ بِجُنْدِک الْأَغْلَبِ. وَ أَقِمْ بِهِ کتَابَک وَ حُدُودَک وَ شَرَائِعَک وَ سُنَنَ رَسُولِک -صَلَوَاتُک اللَّهُمَّ عَلَیهِ وَ آلِهِ-، وَ أَحْی بِهِ مَا أَمَاتَهُ الظَّالِمُونَ مِنْ مَعَالِمِ دِینِک، وَ اجْلُ بِهِ صَدَاءَ الْجَوْرِ عَنْ طَرِیقَتِک، وَ أَبِنْ بِهِ الضَّرَّاءَ مِنْ سَبِیلِک، وَ أَزِلْ بِهِ النَّاکبِینَ عَنْ صِرَاطِک، وَ امْحَقْ بِهِ بُغَاةَ قَصْدِک عِوَجاً وَ أَلِنْ جَانِبَهُ لِأَوْلِیائِک، وَ ابْسُطْ یدَهُ عَلَی أَعْدَائِک، وَ هَبْ لَنَا رَأْفَتَهُ وَ رَحْمَتَهُ وَ تَعَطُّفَهُ وَ تَحَنُّنَهُ، وَ اجْعَلْنَا لَهُ سَامِعِینَ مُطِیعِینَ، وَ فِی رِضَاهُ سَاعِینَ، وَ إِلَی نُصْرَتِهِ وَ الْمُدَافَعَةِ عَنْهُ مُکنِفِینَ، وَ إِلَیک وَ إِلَی رَسُولِک -صَلَوَاتُک اللَّهُمَّ عَلَیهِ وَ آلِهِ- بِذَلِک مُتَقَرِّبِینَ. اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَی أَوْلِیائِهِمُ الْمُعْتَرِفِینَ بِمَقَامِهِمُ، الْمُتَّبِعِینَ مَنْهَجَهُمُ، الْمُقْتَفِینَ آثَارَهُمُ، الْمُسْتَمْسِکینَ بِعُرْوَتِهِمُ، الْمُتَمَسِّکینَ بِوِلَایتِهِمُ، الْمُؤْتَمِّینَ بِإِمَامَتِهِمُ، الْمُسَلِّمِینَ لِأَمْرِهِمُ، الْمُجْتَهِدِینَ فِی طَاعَتِهِمُ، الْمُنْتَظِرِینَ أَیامَهُمُ، الْمَادِّینَ إِلَیهِمْ أَعْینَهُمُ، الصَّلَوَاتِ الْمُبَارَکاتِ الزَّاکیاتِ النَّامِیاتِ الْغَادِیاتِ الرَّائِحَاتِ وَ سَلِّمْ عَلَیهِمْ وَ عَلَی أَرْوَاحِهِمْ. وَ اجْمَعْ عَلَی التَّقْوَی أَمْرَهُمْ، وَ أَصْلِحْ لَهُمْ شُئُونَهُمْ، وَ تُبْ عَلَیهِمْ، إِنَّک أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ، وَ خَیرُ الْغافِرِینَ، وَ اجْعَلْنَا مَعَهُمْ فِی دَارِ السَّلَامِ بِرَحْمَتِک، یا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.)
[18] کمال الدين و تمام النعمة، جلد ۱ ، صفحه ۲۳۰ (حَدَّثَنَا أَبِي رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ اِبْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ اَلْعَلاَءِ عَنِ اِبْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : لاَ تَبْقَى اَلْأَرْضُ يَوْماً وَاحِداً بِغَيْرِ إِمَامٍ مِنَّا تَفْزَعُ إِلَيْهِ اَلْأُمَّةُ.)
[19] کامل الزيارات، صفحه ۴۱
[20] الکافي، جلد ۱، صفحه ۴۰۶ (مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ وَ غَيْرُهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ اَلْحَكَمِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ قَالَ: جَاءَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَسَلٌ وَ تِينٌ مِنْ هَمْدَانَ وَ حُلْوَانَ فَأَمَرَ اَلْعُرَفَاءَ أَنْ يَأْتُوا بِالْيَتَامَى فَأَمْكَنَهُمْ مِنْ رُءُوسِ اَلْأَزْقَاقِ يَلْعَقُونَهَا وَ هُوَ يَقْسِمُهَا لِلنَّاسِ قَدَحاً قَدَحاً فَقِيلَ لَهُ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ مَا لَهُمْ يَلْعَقُونَهَا فَقَالَ إِنَّ اَلْإِمَامَ أَبُو اَلْيَتَامَى وَ إِنَّمَا أَلْعَقْتُهُمْ هَذَا بِرِعَايَةِ اَلْآبَاءِ .)
[21] این بیت از ابو تمّام طائی شاعر امامی قرن سوم است
[22] علل الشرایع، جلد ۲، صفحه ۳۹۳ (حَدَّثَنَا اَلْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ رَحِمَهُ اَللَّهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اَلْأَصْبَغِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: سَمِعَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ رَجُلاً مِنْ قُرَيْشٍ يُكَلِّمُ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِنَا فَاسْتَطَالَ عَلَيْهِ اَلْقُرَيْشِيُّ بِالْقُرَشِيَّةِ وَ اِسْتَخْزَى اَلرَّجُلَ لِقُرَشِيَّتِهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَجِبْهُ فَإِنَّكَ بِالْوَلاَيَةِ أَشْرَفُ مِنْهُ نَسَباً .)
[23] التوحيد، جلد ۱ ، صفحه ۱۶۴ (حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ اَلْوَلِيدِ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا اَلْحُسَيْنُ بْنُ اَلْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ اَلنَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنِ اِبْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي خُطْبَتِهِ: أَنَا اَلْهَادِي وَ أَنَا اَلْمُهْتَدِي وَ أَنَا أَبُو اَلْيَتَامَى وَ اَلْمَسَاكِينِ وَ زَوْجُ اَلْأَرَامِلِ وَ أَنَا مَلْجَأُ كُلِّ ضَعِيفٍ وَ مَأْمَنُ كُلِّ خَائِفٍ وَ أَنَا قَائِدُ اَلْمُؤْمِنِينَ إِلَى اَلْجَنَّةِ وَ أَنَا حَبْلُ اَللَّهِ اَلْمَتِينُ وَ أَنَا عُرْوَةُ اَللَّهِ اَلْوُثْقَى وَ كَلِمَةُ اَلتَّقْوَى وَ أَنَا عَيْنُ اَللَّهِ وَ لِسَانُهُ اَلصَّادِقُ وَ يَدُهُ وَ أَنَا جَنْبُ اَللَّهِ اَلَّذِي يَقُولُ أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يٰا حَسْرَتىٰ عَلىٰ مٰا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اَللّٰهِ وَ أَنَا يَدُ اَللَّهِ اَلْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّحْمَةِ وَ اَلْمَغْفِرَةِ وَ أَنَا بَابُ حِطَّةٍ مَنْ عَرَفَنِي وَ عَرَفَ حَقِّي فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ لِأَنِّي وَصِيُّ نَبِيِّهِ فِي أَرْضِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلَى خَلْقِهِ لاَ يُنْكِرُ هَذَا إِلاَّ رَادٌّ عَلَى اَللَّهِ وَ رَسُولِهِ .)
[24] سوره مبارکه سبأ، آیه 39 (قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ ۚ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ)
[25] الكافي، جلد 1، صفحه 406 (عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِيِّ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْبَهَانِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ النَّبِيَّ ص قَالَ: أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ عَلِيٌّ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِي فَقِيلَ لَهُ مَا مَعْنَى ذَلِكَ فَقَالَ قَوْلُ النَّبِيِّ ص مَنْ تَرَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَعَلَيَّ وَ مَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ فَالرَّجُلُ لَيْسَتْ لَهُ عَلَى نَفْسِهِ وِلَايَةٌ إِذَا لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ وَ لَيْسَ لَهُ عَلَى عِيَالِهِ أَمْرٌ وَ لَا نَهْيٌ إِذَا لَمْ يُجْرِ عَلَيْهِمُ النَّفَقَةَ وَ النَّبِيُّ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ مَنْ بَعْدَهُمَا أَلْزَمَهُمْ هَذَا فَمِنْ هُنَاكَ صَارُوا أَوْلَى بِهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مَا كَانَ سَبَبُ إِسْلَامِ عَامَّةِ الْيَهُودِ إِلَّا مِنْ بَعْدِ هَذَا الْقَوْلِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ إِنَّهُمْ آمَنُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ عَلَى عِيَالاتِهِمْ.)
[26] الخرائج و الجرائح، جلد 1، صفحه 390 (إِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع كَانَ عِنْدَهُ غُلَامٌ يُمْسِكُ بَغْلَتَهُ إِذَا هُوَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَبَيْنَا هُوَ جَالِسٌ وَ مَعَهُ بَغْلَةٌ إِذْ أَقْبَلَتْ رِفْقَةٌ[5] مِنْ خُرَاسَانَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ الرِّفْقَةِ هَلْ لَكَ يَا غُلَامُ أَنْ تَسْأَلَهُ أَنْ يَجْعَلَنِي مَكَانَكَ وَ أَكُونَ لَهُ مَمْلُوكاً وَ أَجْعَلَ لَكَ مَالِي كُلَّهُ فَإِنِّي كَثِيرُ الْمَالِ مِنْ جَمِيعِ الصُّنُوفِ اذْهَبْ فَاقْبِضْهُ وَ أَنَا أُقِيمُ مَعَهُ مَكَانَكَ فَقَالَ أَسْأَلُهُ ذَلِكَ فَدَخَلَ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاكَ تَعْرِفُ خِدْمَتِي وَ طُولَ صُحْبَتِي فَإِنْ سَاقَ اللَّهُ إِلَيَّ خَيْراً تَمْنَعُنِيهِ قَالَ أُعْطِيكَ مِنْ عِنْدِي وَ أَمْنَعُكَ مِنْ غَيْرِي فَحَكَى لَهُ قَوْلَ الرَّجُلِ فَقَالَ إِنْ زَهِدْتَ فِي خِدْمَتِنَا وَ رَغِبَ الرَّجُلُ فِينَا قَبِلْنَاهُ وَ أَرْسَلْنَاكَ فَلَمَّا وَلَّى عَنْهُ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ أَنْصَحُكَ لِطُولِ الصُّحْبَةِ وَ لَكَ الْخِيَارُ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَعَلِّقاً بِنُورِ اللَّهِ وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع مُتَعَلِّقاً بِنُورِ رَسُولِ الله وَ كَانَ الْأَئِمَّةُ مُتَعَلِّقِينَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ كَانَ شِيعَتُنَا مُتَعَلِّقِينَ بِنَا يَدْخُلُونَ مَدْخَلَنَا وَ يَرِدُونَ مَوْرِدَنَا – فَقَالَ لَهُ الْغُلَامُ بَلْ أُقِيمُ فِي خِدْمَتِكَ وَ أُوثِرُ الْآخِرَةَ عَلَى الدُّنْيَا فَخَرَجَ الْغُلَامُ إِلَى الرَّجُلِ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ خَرَجْتَ إِلَيَّ بِغَيْرِ الْوَجْهِ الَّذِي دَخَلْتَ بِهِ فَحَكَى لَهُ قَوْلَهُ وَ أَدْخَلَهُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَبِلَ وَلَاءَهُ وَ أَمَرَ لِلْغُلَامِ بِأَلْفِ دِينَارٍ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ فَوَدَّعَهُ وَ سَأَلَهُ أَنْ يَدْعُوَ لَهُ فَفَعَلَ فَقُلْتُ يَا سَيِّدِي لَوْ لَا عِيَالٌ بِمَكَّةَ وَ وُلْدِي سَرَّنِي أَنْ أُطِيلَ الْمُقَامَ بِهَذَا الْبَابِ فَأَذِنَ لِي وَ قَالَ تُوَافِقُ غَمّاً ثُمَّ وَضَعْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ حَقّاً[1] كَانَ لَهُ فَأَمَرَنِي أَنْ أَحْمِلَهَا فَتَأَبَّيْتُ وَ ظَنَنْتُ أَنَّ ذَلِكَ مَوْجِدَةٌ فَضَحِكَ إِلَيَّ وَ قَالَ خُذْهَا إِلَيْكَ فَإِنَّكَ تُوَافِقُ حَاجَةً فَجِئْتُ وَ قَدْ ذَهَبَتْ نَفَقَتُنَا شَطْرٌ مِنْهَا فَاحْتَجْتُ إِلَيْهِ سَاعَةَ قَدِمْتُ مَكَّةَ)