خانه / سخنرانی ها / سایر مناسبت ها / سیر تکوّن عقاید شیعه – جلسه بیست و نهم

سیر تکوّن عقاید شیعه – جلسه بیست و نهم

حجت الاسلام کاشانی بامداد روز یکشنبه مورخ ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ در مجموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی به سخنرانی در ادامه ی موضوع «سیر تکوّن عقاید شیعه» پرداختند که مشروح این جلسه تقدیم می شود.

برای دریافت فایل صوتی این جلسه، اینجا کلیک نمایید.

برای دریافت فیلم این جلسه، اینجا کلیک نمایید.

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم‏»

«أُفَوِّضُ أَمْری إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ».[۱]

«رَبِّ اشْرَحْ لی‏ صَدْری * وَ یَسِّرْ لی‏ أَمْری * وَ احْلُلْ عُقْدَهً مِنْ لِسانی‏ * یَفْقَهُوا قَوْلی‏».[۲]

«اللَّهُمَّ وَ أَنْطِقْنِی بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِی التَّقْوَى».[۳]

مقدّمه

هدیه به پیشگاه با عظمت امیرالمؤمنین علیه أفضل صلوات المصلّین صلواتی هدیه بفرمایید.

اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم

عرض ادب به ساحت مقدّس حضرت بقیه‌ الله اعظم روحی و ارواح العالمین له الفداه و عجّل الله تعالی فرجه الشریف وَ رَزَقَنا الله تعالی رؤیَتَهُ وَ زِیارَتَهُ و الشَّهادَهَ بَینَ یَدَیه صلوات دیگری محبّت بفرمایید.

اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم

مروری بر جلسات گذشته

محور اصلی بحث «سیر تکوّن عقاید امامیّه» است، با تسامح و شرایط جلسه و ساعت برگزاری و طیف عزیزان مخاطب و فرصت ما، سیرِ تاریخی مختصری از تبیین عقاید تا نیمه اول قرن اول داشتیم. خیلی از مباحث و تفصیلات آن برای قرن دوم است که ما جز به ضرورت و برای توضیح، گاهی به آن‌ها سر زدیم.

آخرین بحثی که به آن پرداختیم دو موضوع «بغض» و «معرّفی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بعنوان امام» بود، چون این دو به یکدیگر مربوط بود مدام کنار هم عرض می‌کردیم.

مسائلی مطرح شد که دیگر آن‌ها را تکرار نمی‌کنم که وقت گرفته نشود، طبعاً مباحث جسات به یکدیگر مربوط است.

پاسخ به یک شبهه

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عبارتی دارند که خیلی اوقات بعضی‌ها را دچار ابهام کرده است، حضرت فرموده‌اند که «من فکر نمی‌کردم، به فکر من خطور نمی‌کرد که امر بعد از پیغمبر از من منصرف بشود».

بعضی‌ها خیال کرده‌اند که پس معلوم است که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم علم نداشته است و نمی‌دانسته است! یعنی نفهمیده‌اند حضرت چه فرموده است.

مطلب در جاهای مختلف بصورت مختلف آمده است، مثلا «مَا طَمِعْتُ أَنْ لَوْ حَدَثَ بِهِ حَدَثٌ وَ أَنَا حَیٌّ أَنْ یُرَدَّ إِلَیَّ اَلْأَمْرُ اَلَّذِی نَازَعْتُهُ»،[۴] هم بلافاصله بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم هست و هم بعد از خلیفه اول، این عبارت در جاهای دیگر هم هست، ظاهراً در نهج البلاغه شریف هم هست.

در ابتدا کمی این موضوع را توضیح بدهم که در فضای این امر قرار بگیریم. بعد اینکه از ما می‌پرسند که چرا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در گفتگوهای حول سقیفه و حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در گفتگوهای حول خطبه فدکیه به ادلّه‌ی امامت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه استناد نکرده‌اند؟

البته اینکه استناد نکرده‌اند غلط است، اما اگر ما زمینه را توضیح دادیم و کسی در فضای بحث باشد متوجّه می‌شود.

در جلسات گذشته آیاتی در مورد زمان حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السلام قرائت کردیم که حضرت موسی علیه السلام به حضرت هارون علیه السلام می‌فرمود تو خلیفه من هستی، و این خلیفه را تا زمانی که هارون از دنیا رفت این خلیفه را عزل نکرد. یعنی مرگ باعث اتمام مأموریت شد، نه عزل.

خدای متعال فرمود: «مَنِ اتَّبَعَکُمَا»[۵] کسانی که شما دو نفر را تبعیّت کنند، کسانی که به سراغ شما می‌آیند، امر شما، شراکت در امر، هارون زیر بار رفته است، همین بالفعل وزیر است، آیت است، منّت خدا بر موسی است، پشت‌گرمی اوست، تکیه‌گاه اوست، «هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِسَانًا»،[۶] «سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ»، «وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِیًّا»،[۷] این خیلی مهم است، زمان حضرت موسی علیه السلام اصلاً مسئله این نبود که جامعه یک موسی دارد، کأنّه موسی و هارون با هم رسالت را آورده‌اند.

وقتی حضرت ابراهیم علیه السلام می‌خواهد بفرماید که به خدا ایمان آورده‌ام می‌فرماید: «أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ»،[۸] اما در آیه ۴۴ سوره مبارکه نمل وقتی جناب بالقیس به دست حضرت سلیمان علیه السلام ایمان می‌آورد، راه به ایمان به خدا برای امثال ما وجود ندارد، چون فهم به این موضوع وجود ندارد، باید کسی بیاید و خبری بدهد. لذا حضرت بالقیس با اینکه پادشاهی بود و دَم و دستگاه او آنقدر عظیم بود که وقتی هُدهُد دیر رسید حضرت سلیمان علیه السلام او را تهدید کرد، هُدهُد گفت: به جایی رفتم که در آنجا خانمی ملکه است! «وَلَهَا عَرْشٌ عَظِیمٌ»،[۹] و این هم شد علامتِ معرّفیِ وصی و خلیفه‌ی حضرت سلیمان علیه السلام.

وقتی جناب بالقیس آمد و ایمان آورد، آیه ۴۴ سوره مبارکه نمل را ببینید، مانند حضرت ابراهیم علیه السلام نمی‌گوید، بلکه می‌گوید: «أَسْلَمْتُ مَعَ سُلَیْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ»[۱۰] من در پناه یک پیغمبر به خدا ایمان می‌آورم.

در مورد حضرت هارون علیه السلام و حضرت موسی علیه السلام چند سوره این را ذکر کرده است که می‌گویند: خدایا! ما ایمان آوردیم، به خدای موسی و هارون!

اگر بنا بود تمام بنی اسرائیل را ذکر کند که باید می‌گفت «به خدای موسی و بنی اسرائیل» یا «به خدای موسی و افاضلِ بنی اسرائیل»، نه! فرمود: «خدای موسی و هارون».

جایگاه هارون خیلی روشن بوده است، لذا وقتی زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم هم بیان می‌شود که «أنتَ مِنّی بِمَنزلهِ هارونَ مِنْ مُوسی، اِلّاأنّه لانَبیّ بَعدی» جایگاه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه روشن بوده است.

معاویه ملعون فشار می‌آورد که سعد بی ابی وقاص نستجیربالله به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فحش بدهد… وضع سعد بن ابی وقاص هم معلوم است، پدرِ عمرسعد ملعون است، گفت: من به چند دلیل نمی‌توانم این کار را کنم، یکی از آن‌ها این است که پیامبر اکرم فرمود: «أنتَ مِنّی بِمَنزلهِ هارونَ مِنْ مُوسی»!

این موضوع خیلی در جامعه روشن بود.

اگر در روزگار بنی اسرائیل حضرت موسی علیه السلام زودتر از حضرت هارون علیه السلام از دنیا می‌رفت احدی شک نداشت که وضع امّت روشن است، تازه اگر ادّعا کنند حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السلام وصیّت نکرده است بیشتر روشن است، یعنی واضح است که امّت به حضرت هارون علیه السلام واگذار شده است.

حالا در زمان پیامبر ما، یا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم وصیّت کرده‌اند که در این صورت جامعه وصی را می‌شناختند، یا طبق ادّعا وصیّت نکرده است، اگر وصیّت نکرده است که به همان معالمی برمی‌گردد که یاد گرفته‌اند.

زمانی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم از دنیا رفتند احدی شک نداشت که باید امّت را به کجا واگذار کرد، این عبارتِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه که فرمودند «به ذهنم هم خطور نمی‌کرد که امّت بخواهد این را به من واگذار نکند» با ادبیاتِ عرفی درواقع توضیح همین مسئله است!

گاهی ما با ادبیات عرفی حرف می‌زنم، مثلاً «قَالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَهٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ»،[۱۱] «یَدَاهُ» یعنی دو دست، حال آیا یعنی دو دست خدا باز است؟ نه! با ادبیات عرفی حرف می‌زند، اینجا از قدرت خدا می‌گوید.

ما مانند حشویه اهل حدیث نیستیم که معاذالله و نستجیربالله برای خدا جسم قائل باشیم.

اگر بنا بر این بود که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نخواهند با ادبیات عرفی سخن بگویند که کلاً هیچ وقت نباید با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها حرف می‌زدند، چون می‌دانند! با ادبیات عرفی صحبت می‌کنند.

این جمله که «به ذهن هم خطور نمی‌کرد که این امر را برگردانند» یعنی اوضاع خیلی روشن بود، تازه مخصوصاً که ادّعا می‌شود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم وصیّتی هم نکرده‌اند، اگر وصیّتی نباشد که خیلی روشن‌تر است.

خلاصه اینکه همه چیز خیلی روشن بود، آنقدر روشن بود که با این همه اتّفاقی که در جامعه اسلامی افتاده است، برای هیچیک از اصحاب پیغمبر یک دهمِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم فضائل و مناقب نقل نشده است، برای هیچیک از اصحاب پیغمبر شاید یک صدمِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم شعر سروده نشده است، یعنی آنقدر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم درباره محبّت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه سخن فرموده‌اند و این «گفتن» اثرِ وضعی هم دارد، که مسلمین نه فقط شیعیان، فراوان مدح امیرالمؤمنین صلوات الله علیه سروده‌اند. کتب فراوانی از شروح قصائد مدح امیرالمؤمنین صلوات الله علیه وجود دارد، حتّی یک بیستمِ این‌ها را هم برای کسی نگفته‌اند، چون اساساً اولاً از چه چیزی بگویند؟ از کجا بگویند؟ و نگفته‌اند.

بعدها مسلمین کتاب مستقلی از روایات فضائل امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نوشته‌اند، آنچه ما جستجو کردیم فقط راجع به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه اینطور است، روایتی که راجع به آن روایت کتاب نوشته باشند داریم اما در مناقب افراد آنقدر که ما جستجو کردیم چیزی بصورت مستقل و قابل اعتنا بجز برای امیرالمؤمنین صلوات الله علیه وجود ندارد.

کسانی که اصلاً انسان فکر نمی‌کند گفته‌اند، حال اینکه غرض او چه بوده است… به همین جهت هم من جُلجُلیه‌ی عمروعاص ملعون و استدلال‌های مأمون ملعون را در جلسه نمی‌خوانم، لایق این نیستند که در ماه مبارک رمضان و سحر، یاد خیری از آن‌ها بشود. این‌ها هم مدح دارند و هم شعر گفته‌اند، هم استدلال دارند، مأمون که خیلی استدلال دارد، مناظراتی دارد که بعضی از آن‌ها ثبت شده است، اصلاً برای کسی بجز امیرالمؤمنین صلوات الله علیه چیز قابل ذکری از آن کسانی که با حضرت درگیر هستند وجود ندارد، اگر هم هست بعداً درست شده است و ریشه ندارد. یا مقابل‌سازی شده است، مانند اینکه بعداً همین منزلت را برای بعضی دیگر هم درست کرده‌اند، ولی اگر جستجو کنید می‌بینید که در ریشه به گیر می‌خورد، یا معادل‌سازی کرده‌اند، یا مشابه‌سازی کرده‌اند، ولی عمدتاً امّت نپذیرفته است.

یکی از مشهورترین این معادل‌سازی‌ها که مانند شوخی هم می‌ماند ماجرای سدّ ابواب است که من قبلاً توضیح داده‌ام. ماجرای سدّ ابواب از آن فضائل مهم نفس الرسول بودنِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است که فرمود: «لاَ یَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ یَبیِتَ وَ أنْ یَنکَحَ النِّسَاءَ فِی اَلْمَسْجِدِ إِلاَّ أَنَا وَ عَلِیٌّ»،[۱۲] بجز من تو کسی نمی‌تواند در مسجد بیتوته کند یا مباشرت داشته باشد. این طهارتِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است.

در را بستند که کسی غیرطاهر وارد مسجد نشود، برای یک نفر آنقدر مشابه‌سازی این را تبلیغ کردند که بعضی‌ها گفتند این اصل است و آن فرع است! منتها این دیگر چیزی ندارد، اینکه مثلاً فرض بفرمایید یک پنجره‌ای یا دریچه‌ای یا سوراخی به مسجد باز باشد! این که چه بشود؟ یعنی جاعل حدیث باید بفهمد که این روایت می‌خواهد چه بگوید. فراوان معادل‌سازی کردند!

مثلاً اوصاف مشترکه بین امیرالمؤمنین صلوات الله علیه و انبیاء را دیده‌اند و برای بعضی‌ها ساختند که «لو کنت متخذ خلیلا لاتخذت فلان خلیلا» اگر بنا بود من خلیلی بگیرم فلانی را خلیل می‌گرفتم!

پاسخ این است که برادر دارد، برادر بالاتر از خلیل است، خلیل اوجِ رفاقت است، برادر یعنی اشبهیّت، منتها ساخته‌اند!

مثلاً دیده‌اند حدیث دارد «عَلِیٌّ یَقْضِی دَیْنِی»،[۱۳] یا اینکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: هر مؤمنی از دنیا برود و بدهی بر او باقی بماند و دِینی بر گردن او بود به سراغ من بیایید، «أنَا مَولاهُ» من مولای او هستم، بعد فرمودند: «مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ».

امروز هم همین است دیگر، امروز هم خیلی از جاهایی که وارث و… نیست به سراغ حاکم می‌روند و باید حاکم شرع پرداخت کند. حالا به این حدیث غدیر می‌پردازم.

سعی کردند برای این چیزهایی درست کنند، مثلاً «ان لم تجدینی فأعطی فلان». خانمی آمد و گفت: اگر شما نبودید من بعد از شما به سراغ چه کسی بروم؟ ادّعا کرده است که گفته‌اند به سراغ فلان آقا برو.

منتها در یکی از جلسات عرض کردیم که موضوعِ ماجرای حکومتِ بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم در سقیفه کاملاً یک امر غیردینی است و هیچ استدلال و استناد دینی ندارد، اگر داشت که نمی‌گفتند فلته شده است، نتوانستند بهتر از فلته بگویند، نتوانستند بهتر از این بگویند که گاف بود و یک کارِ شتابزده‌ی بی‌رویّه‌ی بی‌حساب و کتابِ غیرِ دستورِ نبوی بود. نتوانستند چیزی غیر از این بگویند، چون متّهم به خیانت یا توطئه می‌شدند.

خودِ آن روایت خیلی جای بحث دارد که چرا باید یک نفر در جایگاه حاکمِ بعد از نفر اول بیاید و چنین حرفی بزند، یعنی تمام حیثیت خلافت را زیر سؤال ببرد. چرا؟ برای اینکه سقیفه اصلاً دینی نبود، سقیفه در بهترین حالت یک تصمیمِ قبیلگی است! در بهترین حالت!

آنجا که حضرت فرمودند «چنین فکر نمی‌کردم» و امثال این‌ها، برای این بود که اگر کسی در فضای جامعه اسلامی بود خیلی روشن بود که وضع امّت چیست، مگر اینکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم وصیت جدیدی کرده باشد، یعنی یک وصیت کرده باشد که قبلی‌ها را نقض کرده باشد؛ که برعکس این آقایان ادّعا کرده‌اند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم وصیّت نکرده‌اند!

البته این را بعدها گفته‌اند، آن روزگار شبه‌کودتا بود، حرف که اینطور نبود، وقتی یک نفر کودتا می‌کند و حکومتی را می‌گیرد، مثلاً ژنرال مشرّف پاکستان را با کودتا گرفت، معنا ندارد کسی بگوید بر طبق قانون اساسی این کار درست نیست، چون می‌گوید من کودتا کرده‌ام و اصلاً قانون اساسی را زیر پای خود می‌گذارم، آن قانون اساسی برای دوره استقرار آن حکومت بود.

یعنی کسی جهل نداشت.

در دوره‌ای که کودتا صورت می‌گیرد… مثلاً فرض بفرمایید حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السلام از دنیا می‌رود و حضرت هارون علیه السلام هست و با توجّه به آیات همه چیز روشن است، وصیّتی هم نرسیده است که نقض کرده باشد، همه چیز روشن است… اینجا که به کودتاگران استدلال نمی‌کنند، در اینجا اصلاً استدلال معنا ندارد که بگویند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بیایند و دوباره استناد کنند، به چه کسی؟ به کسانی که کودتا کرده‌اند و درِ خانه‌ی حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را آتش زده‌اند؟

مسئله روشن بود، کودتا شد، در کودتا که استدلال نمی‌کنند، در کودتا باید زور تو برسد که دوباره برگردانی.

لذا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را با حسنین علیهما السلام را به داخل خانه انصار و مهاجر می‌بردند که برگردانند.

مسئله این نبود که بگویند ما یک بیعت داشته‌ایم و بیعت کرده‌ایم، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به خانه‌ها می‌رفتند و می‌گفتند که کودتا شده است، وقتی کودتا می‌شود شکستنِ کودتا یعنی چه؟ ببینید خودِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه چه فرموده‌اند.

«أَمَا وَ اللَّهِ لَقَدْ تَقَمَّصَهَا فُلَانٌ وَ إِنَّهُ لَیَعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّی مِنْهَا مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحَى»،[۱۴] این فلانی که لباس خلافت را به تن خود کرده است جایگاه من را به خلافت می‌داند که محور من هستم.

این روشن بود، این‌ها اصلاً ربطی به خلافت نداشتند، همانطور که اگر جنگی می‌شد علمدار امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بودند.

دست راست امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در احد شکست، بعضی‌ها دویدند که عَلَمِ او را بلند کنند که بگویند این عَلَم دقایقی هم در دست ما بوده است، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: عَلَم را به دست چپ او بدهید… باید ببینید امیرالمؤمنین صلوات الله علیه چطور با دست شکسته هم پرچم را بگیرند و هم شمشیر بزنند… علمدار در دنیا و آخرت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است.

حال شما حساب کنید که بگویند از این به بعد کسی در جنگ‌ها فرار می‌کرده است فرمانده لشگر است! می‌گویی: فکر نمی‌کردم! این ترجمه کلام حضرت است، یعنی این شخص اصلاً ربطی نداشت!

در آن دوره در هیچ عرصه‌ای قابل قیاس نبودند، همه هم می‌دانستند و این موضوع روشن و واضح بود.

برای چه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به خانه‌ها می‌رفتند؟ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند، «وَ إِنَّهُ لَیَعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّی مِنْهَا مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحَى یَنْحَدِرُ عَنِّی السَّیْلُ»، هرچه فضیلت در این عالم هست، هرچه کمال است، از آن اوجِ اعلای من پایین می‌آید تا چیزی به دیگران برسد. «وَ لَا یَرْقَى إِلَیَّ الطَّیْرُ» مرغِ تیزپروازِ اوهام کسی هم هرچه بپرد به من نمی‌رسد. «فَسَدَلْتُ دُونَهَا ثَوْباً» بعد دیدم که این‌ها… اینجا «طَفِقْتُ أَرْتَئِی» بررسی کردم «بَیْنَ أَنْ أَصُولَ بِیَدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَى طَخْیَهٍ عَمْیَاءَ» بجنگم… چرا باید بجنگم؟ برای اینکه کودتا شده است، برای برگرداندنِ کودتا باید لشگری تهیه کنی و بیایی و بجنگی، دیدم «طَفِقْتُ أَرْتَئِی بَیْنَ أَنْ أَصُولَ بِیَدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَى طَخْیَهٍ عَمْیَاءَ» با دست شکسته بجنگم (کنایه از اینکه یار و نیرو و قوا ندارم) که اعلام کنم من این دستگاه را قبول ندارم یا در یک ستم و جور و ظلمِ ظلمانی صبر کنم که «یَهْرَمُ فِیهَا الْکَبِیرُ وَ یَشِیبُ فِیهَا الصَّغِیرُ» اگر بچه بفهمند چه چیزی است پیر می‌شوند، اگر بزرگترها موضوع را بفهمند کمرشان می‌شکند، «وَ یَکْدَحُ فِیهَا مُؤْمِنٌ حَتَّى یَلْقَى رَبَّه» اگر مؤمن مسئله را بفهمد تا از دنیا برود جگر او پُر از غم است، «فَرَأَیْتُ أَنَّ الصَّبْرَ عَلَى هَاتَا أَحْجَى» بررسی کردم دیدم باید در اینجا صبر کنم، یعنی جنگ بدون یار منجر به قتل حسنین علیهما السلام می‌شود، «فَصَبَرْتُ وَ فِی الْعَیْنِ قَذًى» در حالی که در چشم من خار بود، یعنی امکان تحمل نبود صبر کردم «وَ فِی الْحَلْقِ شَجًا» استخوان در گلوی من گیر کرده بود و راه نفس نبود، «أَرَى تُرَاثِی نَهْباً» دیدم میراث من را غارت می‌کنند.

باید می‌جنگیدم، کودتاست، جای مناظره نیست که من بروم و حرف بزنم، جای استدلال نیست، به چه چیزی استناد کنم؟ وقتی طرف مقابل می‌گوید که ما اجازه نمی‌دهیم بنی هاشم گردن‌افرازی کند و هم رسالت داشته باشد و هم خلافت، شما می‌خواهید چه استدلالی بیاورید؟ یعنی درواقع می‌گوید سهم بقیه قبائل چه می‌شود؟

دقیقاً همان چیزی که در صفین اتفاق افتاد، در صفین اصلاً شک نداشتند که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه قابل قیاس با معاویه ملعون نیستند، هر کسی تاریخ صفین را ببیند می‌داند که آن نود هزار، صد هزار، صد و پنجاه هزار یا هر چقدر که در صفین بودند شک نداشتند که حق با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است و شک نداشتند که خلیفه قبلی خطاهای فاجعه‌ای داشته است، خودشان می‌گفتند خلیفه سوم یا اهل بدعت است یا فسق دارد یا دزدی دارد، چهل روز محاصره بود و کسی نرفت تا او را یاری کند.

ابوالقاسم بلخی می‌گوید بسیاری از مسلمین می‌گویند کسانی که خلیفه قبل از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را یاری نکردند خطاکار نیستند. در حالی که اگر شما ببینید کسی را در جایی می‌کشند باید بروی و کمک کنی و باید از مسلمان دفاع کرد.

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم فرمودند من نه خوشحال هستم و نه ناراحت.

اصلاً همینطور آمدند و با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بیعت کردند، چه شد که در صفین به سراغ حکمیت رفتند؟ وقتی هم از جنگ خسته شدند، هم از زیاده‌خواهی‌های خودشان ناامید شدند، یمنی‌تبارهای سپاه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه که عمده‌ی رزمندگان سپاه حضرت بودند گفتند به سراغ حکمیت می‌رویم، یا خلیفه یمنی بشود یا یمنی‌ها امتیاز بگیرند. لذا وقتی آن‌ها عمروعاص را انتخاب کردند، اینجا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خواستند مالک اشتر را بفرستند و سپاهیان قبول نکردند و گفتند مالک خودِ تو هستی.

ان شاء الله خدای متعال روزی ما کند که ما به هر کجا که می‌رویم حرف و کلام و عمل ما عمل امام زمان ارواحنا فداه باشد.

بعد امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: ابن عباس، گفتند: ابن عباس قریشی است و عمروعاص هم قریشی است.

یعنی واقعاً آیا بین ابن عباس و عمروعاص و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرق نبود؟ فرق بود ولی برای کسی که به دنبال عُلقه‌های خودش است، علی بن ابیطالب [صلوات الله علیه] و معاویه و عمروعاص و ابن عباس قریشی هستند، ما یمنی هستیم و فرق داریم. یعنی جبهه به جای حق و باطل به قریشی و غیرقریشی تبدیل می‌شود.

این شد که حکمیت اینطور به گند کشیده شد. یعنی زیاده‌خواهی. توضیح و استدلال هم دیگر اثر نکرد و گوش ندادند.

در ماجرای سقیفه هم همینطور شد، گفتند نمی‌شود که رسالت برای قریش و بنی‌هاشم باشد، بقیه چه می‌شوند؟ ما هم سهم می‌خواهیم.

کودتای نظامی شد، لباس‌ها متحدالشکل، همه‌ی اسلحه‌ها یک‌شکل، کودتا شد.

لذا حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به خانه‌ها می‌رفتند که بفرمایند آماده‌ی جنگ باشید، اما آن‌ها حاضر نبودند به میدان بیایند. نه اینکه انصار و مهاجر بگویند بیعت کردیم و تمام شد.

حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها از آن‌ها می‌خواستند که به وسط میدان بیایید و دفاع کنید، و در این دفاع کردن در برابر حکومتی که بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم جایگاه را غصب کرده است، این جنگ احتمالِ قتل دارد، آن‌ها هم نمی‌خواستند بیایند. کمااینکه در ماجرای کوفه هم همینطور شد. دلشان که با حضرت سیّدالشّهداء صلوات الله علیه بود، ولی نیامدند چون مرد میدان نبودند، به هر دلیل و هر عُلقه‌ای.

لذا به دنبال این بودند که نجنگند، وگرنه با توضیحات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم همه چیز روشن بود، چه چیزی روشن نبود؟ تفصیلات روشن نبود. جلسه گذشته هم عرض کردم، مثلاً برای خیلی‌ها روشن نبود که مثلاً آیا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه از بدو ولادت معصوم هستند یا نه، یا مثلاً آیا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه ذهن مردم را می‌خوانند یا نمی‌خوانند، آیا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه زبانی غیر از عربی می‌دانند یا نه، آیا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه امامِ کلِ اهل زمین هستند یا امام حجاز هستند. این‌ها را نمی‌دانستند، ولی اینکه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هارون این موسی است، اینکه احبّ الخلق الی الله است، اینکه احبّ الخلق الی رسول الله است، اینکه گوشت و پوست و خون امیرالمؤمنین صلوات الله علیه گوشت و پوست و خون پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم است، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه از پیامبر و پیامبر از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه با قرآن و قرآن با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه با حق است و حق با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است، این‌ها را می‌دانستند، تفصیلات و نتایج را نمی‌دانستند، لذا ببینید که پاسخ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه روشن می‌شود که «فکر نمی‌کردم»، یعنی جامعه با این همه روایت که مشکل علمی نداشت، کودتا شد.

طبعاً شیعیانِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه که در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم کسانی بودند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را محترم می‌شمردند، اولین مسئله‌ی شیعیان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نوعِ ایمان و نگاه و اعتقاد به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم بود، اصلاً آن باعث می‌شد که پیرو امیرالمؤمنین صلوات الله علیه باشند.

بخشی از این‌ها که خیلی اندک هستند با ماجرای سقیفه به محضر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه آمدند…

کلاً اصحاب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم محدود هستند، آن کسانی که سابقه‌دار و مجاهد و فرار نکردند و گناه نمی‌کردند و یاوری و نصرت می‌کردند و خالص بودند و ایثارگر بودند خیلی کم بودند، آن عددهای بزرگ که گاهی ما هم برای اینکه کم نیاوریم سعی کردیم از آن‌ها تبعیّت کنیم و بگوییم صد هزار نفر بودند و… بعد گفتند اینقدر هم در غدیر حاضر بودند، بله! در غدیر و حجّه الوداع جمع زیادی حاضر بودند، ولی با تعریف از صحابی، این‌ها صحابی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم نبودند، این‌ها رؤیت‌کنندگانِ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم بودند.

شما در یک نمازجمعه‌ای رد می‌شوید و می‌بینید یک میلیون نفر نشسته‌اند، خطیب را هم قبول داری، به شما که شاگرد او نمی‌گویند!

کسانی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را دیده بودند و ادّعای اسلام کرده بودند، آن آقایان بعدها (نه زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم) به این‌ها صحابی می‌گفتند. جلسه گذشته عرض کردم، طبق ادّعای این‌ها صحابی است، ولی ابوالقاسم بلخی می‌گوید من کسی را بجز اصحاب حدیث نمی‌شناسم که معاویه را فاسق نداند! وقتی می‌گوید فاسق است یعنی عادل نیست.

آن‌ها گفته‌اند همه صحابی بودند و ما هم گفتیم صد هزار صحابی در غدیر حاضر بودند، اصحاب که صد هزار نفر نبودند، اصحاب کم هستند، تعداد اندکی با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه همراه هستند.

کم کم تفاوت‌ها به چشم می‌آمد

آنقدر فشار سنگین بود که در ابتدا تعداد خیلی خیلی خیلی کمی همراه بودند، چون خطر داشت، با کوچکترین حرف حداقل حقوق طرف را از بیت المال قطع می‌کردند، تبعید می‌کردند، ترور می‌کردند. یکی از بانیان سقیفه می‌گوید بخدا سوگند اجازه نمی‌دهیم کسی با ما مخالفت نمی‌کند الا اینکه او را می‌کشیم!

هر کسی می‌خواست خیلی روشن مخالفت کند او را می‌کشتند، لذا همه در این حد پای کار نبودند که جان بر کف باشند، تعداد اندکی آمدند، تعدادی هم فی الجمله با حکومت همراهی می‌کردند ولی دل به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم بسته بودند.

در دوره خلیفه سوم بیشتر همراه شدند، چرا؟ چون اوضاع به سمتی رفت که دیگر جامعه اسلامی انحرافِ بیّن می‌دید. نه اینکه قبل از او نبود، اینجا دیگر هیچ ملاحظه‌ای نمی‌شد، ملاحظات رسانه‌ای هم نمی‌شد، فامیلِ خلیفه در کوفه به بالکن دارالحکومه آمد و ایستاد و رو به کوفه کرد و گفت: این کوفه برای ماست! معلوم است که دیگر مردم بهم می‌ریزند و دعوا می‌شود. مثلاً خیلفه سوم پسردایی شانزده ساله خود را به بصره فرستاد! مردم عصبانی شدند. کوفه با آن همه قرّاء و فقها و پیشانی بسته‌ها باید پشت سر ولید بن عُقبه که در حال مستی نماز می‌خواند… یعنی یک حرامزاده که مست نماز می‌خواند…

هر وقت جامعه از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه رویگردان شد به نهایتِ ذلّت رسید. در جلسه‌ای راجع به بیعت عبدالله بن عمر با حجاج عرض کردم، هر کجا که دست از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کشیدند به نهایت ذلّت رسیدند، اینطور نبود که از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه دست کشیدند و یک آدم حسابی آمد!

جامعه به سمتی رفت که دیدند فسادِ بیّن است، بدعتِ روشن است، آن‌ها هم کارهای عجیب و غریبی می‌کردند. از نظر روانشناختی باید خلیفه سوم بررسی دقیق بشود، شاید… مادلونگ می‌گوید چون او خود را خلیفه الله می‌دید و فکر می‌کرد خاص است اینطور بود. چون او کارهایی می‌کرد که اعصاب جامعه را بهم می‌ریخت و سودی هم نداشت، مثلاً بعد از شش سال به سفر رفت و در سفر نماز را شکسته نخواند! همه در یاد دارند که تو سال گذشته نماز را در منا شکسته خواندی! چرا الآن نمی‌خوانی؟ خلفای قبلی هم می‌خواندند! گفت: من اینطور می‌پسندم!

برای چه این کار را می‌کنی؟ این کار چه سودی دارد؟ اعتراضات شروع شد! انس بن مالک می‌گفت دیگر چیزی از زمان پیغمبر نیست!!! این مانند این است که رئیس اهل فحشاء بگوید که اوضاع حجاب خوب نیست!

کار به جایی رسید که بدعت بدعت و سنّت شکست سنّت شکست به خلیفه گفتند. این جا افتاد. عزل و نصب‌های او هم کمک کرد و خلاصه او چهل روز محاصره بود و کسی نرفت تا کمک کند.

گروهی که با خلفای قبلی همراهی کرده بودند، به هر جهتی، حال یا به دردسر نمی‌ارزید، این‌ها اینجا جدا شدند، به آن گروه شیعه وصل شدند و گفتند ما دیگر نفر سوم را قبول نداریم.

لذا در تاریخ گروهی بعنوان شیعیان محسوب می‌شوند که افتراق آن‌ها از جریان عمومی از خلیفه سوم است. شاید تحلیل این موضوع این چیزی باشد که عرض کردیم.

تفاوت رفتاری و احکامی بین جامعه زیاد دیده نمی‌شود، چون هنوز تبیین و تبلیغ صورت نگرفته است، فقط وقتی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه حاکم شدند و نماز خواندند، هم عمران بن حصین و هم ابوموسی اشعری، در بخاری هست و در مسند احمد هست، عباراتشان هم به نزدیک است، گفتند: این آقا نماز پیامبر را به یاد ما انداخت! نماز پیامبر اینطوری بود! یعنی معلوم است که نماز پیغمبر تفاوت کرده بود. در اوقات نماز اختلاف شد، در اذکار نماز اختلاف شد.

یک نفر نزد ابن عباس آمد و کسی را نشان داد و گفت: این دیوانه را ببین! وقتی می‌خواهد به رکوع برود الله اکبر می‌گوید، وقتی می‌خواهد از رکوع بلند شود هم الله اکبر می‌گوید، بین حرکات نماز الله اکبر می‌گوید، ابن عباس گفت: دیوانه تو هستی! این نمازِ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم است.

کم کم تفاوت‌ها به چشم می‌آمد.

دعبل از سقیفه می‌گوید

دعبل در حضور امام رضا علیه السلام از این زمانی که من برای شما ذکر کردم چیزهایی بیان کرده است، گله می‌کند، می‌گوید اوضاع بهم ریخته است، احکام تغییر کرده است، جای خیلی چیزها خالی است…

فکیف ؟ و من أنّی یُطالِب زلفهً        إلی الله بعد الصومِ والصَّلوات

چطور به خدا تقرّب بجوییم؟ این چه دینداری است که این‌ها دارند؟

سوی حبِّ أبناءِ النّبی و رَهطه        و بغض بنی الزرقاء و العبلات

ما حبّ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین را داریم، و نسبت به بی الزرقاء و مروانیان و امویان بغض داریم.

وهند وما أدت سمیه وابنها             اولوا الکفر فی الاسلام والفجرات

این‌ها از دست هند جگرخوار و سمیّه پسر او چه کشیده‌اند…

این‌ها را در حضور امام رضا علیه السلام خوانده است و حضرت برای این شعر جایزه داده‌اند، تقریباً دویست سال از موضوع گذشته است. حضرت هم نفرموده‌اند که زمان این حرف‌ها گذشته است، چون نگذشته است، چون ادامه دارد.

هم نقضوا عهد الکتاب وفرضه         ومحکمه بالزور والشبهات

با قول خلاف و شبهه‌افکنی عهد کتاب و احکام را نقض کردند…

تراث بلا قربى وملک بلا هدى       وحکم بلا شورى بغیر هداه

میراثی که به قربی نرسید، حکومتی که دیگر هدایتگر نیست، احکامی که استبدادی است، دیگر در آن هدایتگری نیست…

رزایا أرتنا خضره الأفق حمره       وردت اجاجا طعم کل فرات

آنقدر داغ دیده‌ایم که دیگر افق خونین شده است، دیگر آب فرات هم برای ما گوارا نیست و آب خوش از گلوی کسی پایین نمی‌رود…

روایات فراوانی هست که روز عاشورا اینطور شد، البته دعبل در اینجا می‌خواهد بگوید آنقدر خون ریخته‌اند.

وما سهلت تلک المذاهب فیهم        على الناس الا بیعه الفلتات

مسیر همواری برای هدایت نیست، هرچه هست بیعت‌های فلته‌ای است…

و ما قیل اصحاب السقیفه جهره      بدعوی تراث فی ‌الضلال بنات

آنجا استدلال دینی نکردند، مسیر غلط بود…

ولو قلدوا الموصى إلیه زمامها        لزمت بمأمون على العثرات

اگر وصی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم آمده بود و زمام امور را بدست گرفته بود مردم را از لغزش‌ها حفظ می‌کرد…

أخی خاتم الرسل المصطفى من القذى          ومفترس الأبطال فی الغمرات

آن برادرِ خاتم انبیاء، آن مردِ پاکیزه‌ی منتخبِ الهی، آن پهلوانی که در جنگ‌ها به دل دشمن می‌زد و سالم برمی‌گشت.

فان جحدوا کان الغدیر شهیده         وبدر واحد شامخ الهضبات

اگر کسی منکر است به او بگو گواه این امر غدیر است، اگر اوصاف امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را بگویم همه در قلّه است…

وآیٍ من القرآن تتلى بفضله                        وایثاره بالقوت فی اللزبات

همه‌ی آیات قرآن فضائل اوست، چند آیه فقط در مورد بخشش‌های او به فقرا داریم…

بعد می‌گوید:

بکیت لرسم‌الدار من عرفات            و اذریت دمع العین بالعبرات

گریه می‌کنم برای اینکه خانه‌ی نبوّت پوسید، اشک من از این موضوع بند نمی‌آید که می‌بینم امّتی که باید هادی می‌شد و مهتدی به کجا افتاد…

مدارس ایات خلت من تلاوه         و منزل وحی مقفر العرصات

خانه‌ای که قرآن در آن نازل شد خاموش است، خانه‌هایی که خانه‌های وحی بود الآن معطل و تعطیل شده است…

لال رسول‌الله بالخیف من منی         و بالبیت والتعریف و الجمرات

از صورت و حقیقتِ او همه‌ی مناسک حج جابجا شد…

کجا را می‌گویم؟ کدام خانه؟

دیار علی والحسین و جعفر           و حمزه و السجاد ذی الثفنات

منازل قوم یهتدی بهدایهم               فیومن منهم زله العثرات

خانه‌هایی که اگر آن‌ها می‌خواستند مردم را هدایت کنند همه هدایت می‌شدند، عصمت ایجاد می‌کرد و جلوی لغزش‌ها را می‌گرفت…

منازل کانت للصلوه و للتقی           وللصوم و التطهیر و الحسنات

جایی که محل نماز و اقامه صلاه و تقوا بود…

منازل لاتیم یحل بربعبها ولا           ابن صهاک هاتک الحرمات

جایگاه آن شخص بنوتیمی نبود که آنجا پا بگذارد، نه آن دیگری که هاتک حرمات بود، حرمت خانه را حفظ نکرد…

منازل جبریل الامین یحلها             من الله بالتسلیم و البرکات

خانه‌هایی که جبرئیل هم با سلام و عرض ادب وارد می‌شد…

مطاعیم فی الاعسار فی کل مشهد               لقد شرفوا بالفضل والبرکات

بعد می‌گوید این کسانی که در بخشش به بیچارگان و فقرا دست از پا نمی‌شناختند، با اینکه خودشان نیاز داشتند، تا زمانی که امّت زیر سایه این‌ها بود در برکت بود…

و ما الناس الا حاسد و مکذب       و مضطغن ذواحنه و ترات

عدّه‌ای تکذیب کردند و عدّه‌ای حسودی، عدّه‌ای هم کینه در دل داشتند…

اذا ذکروا قتلی ببدر و خیبر                        و یوم حنین اسیلوا العبرات

یک طرف فاتح بدر و خیبر بود، این‌ها برای کشته‌هایشان گریه می‌کردند… بین این دو گروه فرق بود، شما چطور این دو گروه را رقیب حساب کردید؟ یکی فاتح بدر و احد و خیبر است و یکی برای کشته‌های کفّار گریه می‌کند…

فکیف یحبون النبی ورهطه             وهم ترکوا احشائهم و غرات

این‌ها چطور می‌توانند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را دوست بدارند؟ این‌ها اینقدر خون به جگر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین کرده‌اند…

روضه دعبل برای امام رضا علیه السلام

بعد برای امام رضا علیه السلام روضه خوانده است و من هم از همینجا وارد روضه می‌شوم، جلوی امام رضا علیه السلام به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها رو می‌کند و می‌گوید:

افاطم لوخلت الحسین مجدلا          وقدمات عطشاناً بشط فرات

یا فاطمه! اگر به کربلا می‌آمدی و نگاه می‌کردی حسین تو را چطور غرق به خون کردند، کنار فرات او را اینطور تشنه کشتند…

اذا للطمت الخد فاطم عنده             واجریت انهاراً علی الوجنات

آنجا به صورت خود می‌زدید…

بعد می‌گوید: این وسط ما باختیم…

بنفسی انتم من کهول و فتیه                        لفک عناه او الحمل دیات

فدای شما بشوم، از جوان‌ها و خردسال‌های شما… ما هر وقت گرفتار هستیم به شما رو می‌کنیم…

احب قصی الرحم من اجل حبکم                و اهجرفیکم زوجتی و بنات

من دورترین افراد را اگر با شما رفیق باشند دوست می‌دارم، اگر دختر و اقوام من با شما زاویه داشته باشد من آن‌ها را کنار می‌گذارم…

بعد می‌گوید: من خیلی اذیت می‌شوم…

فیاعین بکیهم وجودی بعبره            فقدان للتسکاب و الهملات

ای چشم! در گریه به من کمک کن، ای اشک سرازیر شو… وقت گریه کردن است…

چرا؟

اری فیئهم فی غیرهم متقسماً          وایدیهم من فیئهم صفرات

می‌بینم که ظالمین و غاصبین خمس شما را گرفته‌اند…

در بعضی از روایات هست که اینجا امام رضا علیه السلام شروع کردند به گریه کردن…

اری فیئهم فی غیرهم متقسماً          وایدیهم من فیئهم صفرات

ولی فرزندان شما دچار سختی شدند…

بعد می‌گوید: من این را چکار کنم؟

بنات زیاد فی القصور مصونه          و آل رسول الله منهتکات

دختران عبیدالله زیاد ملعون در قصرها در امنیت هستند… دختران پیامبر را بیابانگرد کردند…

 

[۱]- سوره‌ مبارکه غافر، آیه ۴۴٫

[۲]- سوره‌ مبارکه طه، آیات ۲۵ تا ۲۸٫

[۳]- الصّحیفه السّجّادیّه، ص ۹۸٫

[۴] الغارات ، جلد ۱ ، صفحه ۳۰۲ (فتولّى أبو بکر تلک الأمور فیسّر و شدّد و قارب و اقتصد، فصحبته مناصحا و أطعته فیما أطاع اللّٰه [فیه] جاهدا، و ما طمعت ان لو حدث به حدث و أنا حیّ أن یردّ الىّ الأمر الّذی نازعته فیه طمع مستیقن و لا یئست منه یأس من لا یرجوه، و لو لا خاصّه ما کان بینه و بین عمر لظننت أنّه لا یدفعها عنّی، فلمّا احتضر بعث الى عمر فولاّه فسمعنا و أطعنا و ناصحنا و تولّى عمر الأمر و کان مرضیّ السّیره میمون النّقیبه حتّى إذا احتضر قلت فی نفسی: لن یعدلها عنّی فجعلنی سادس ستّه فما کانوا لولایه أحد أشدّ کراهیه منهم لولایتی علیهم، فکانوا یسمعونی عند وفاه الرّسول صلى اللّٰه علیه و آله أحاجّ أبا بکر و أقول: یا معشر قریش انّا أهل البیت أحقّ بهذا الأمر منکم ما کان فینا من یقرأ القرآن و یعرف السّنّه و یدین دین الحقّ فخشی القوم ان أنا ولیت علیهم أن لا یکون لهم فی الأمر نصیب ما بقوا، فأجمعوا إجماعا واحدا، فصرفوا الولایه الى عثمان و أخرجونی منها رجاء أن ینالوها و یتداولوها إذ یئسوا أن ینالوا من قبلی ثمّ قالوا: هلمّ فبایع و الاّ جاهدناک، فبایعت مستکرها و صبرت محتسبا، فقال قائلهم :یا ابن أبی طالب انّک على هذا الأمر لحریص فقلت: أنتم أحرص منّی و أبعد، أ أنا أحرص إذا طلبت تراثی و حقّی الّذی جعلنی اللّٰه و رسوله أولى به؟ أم أنتم إذ تضربون وجهی دونه؟ و تحولون بینی و بینه؟! فبهتوا ،و اللّٰه لا یهدى القوم الظّالمین . اللّهمّ انّى أستعدیک على قریش فانّهم قطعوا رحمی، و أصغوا إنائی، و صغّروا عظیم منزلتی، و أجمعوا على منازعتی حقّا کنت أولى به منهم فسلبونیه، ثمّ قالوا: ألا انّ فی الحقّ أن تأخذه و فی الحقّ أن تمنعه، فاصبر کمدا متوخّما أو مت متأسّفا حنقا فنظرت فإذا لیس معی رافد و لا ذابّ و لا مساعد الاّ أهل بیتی فضننت بهم عن الهلاک فأغضیت على القذى، و تجرّعت ریقی على الشّجى، و صبرت من کظم الغیظ على أمرّ من العلقم، و آلم للقلب من حزّ الشّفار. حتّى إذا نقمتم على عثمان أتیتموه فقتلتموه ثمّ جئتمونی لتبایعونی، فأبیت علیکم و أمسکت یدی فنازعتمونی و دافعتمونی، و بسطتم یدی فکففتها، و مددتم یدی فقبضتها، و ازدحمتم علیّ حتّى ظننت أنّ بعضکم قاتل بعض أو أنّکم قاتلی، فقلتم: بایعنا لا نجد غیرک و لا نرضى الاّ بک، فبایعنا لا نفترق و لا تختلف کلمتنا، فبایعتکم و دعوت النّاس الى بیعتی، فمن بایع طائعا قبلته منه، و من أبى لم أکرهه و ترکته، فبایعنی فیمن بایعنی طلحه و الزّبیر و لو أبیا ما أکرهتهما کما لم اکره غیرهما، فما لبثنا الاّ یسیرا حتّى بلغنی أن خرجا من مکّه متوجّهین الى البصره فی جیش ما منهم رجل الاّ بایعنی و أعطانی الطّاعه، فقدما على عاملی و خزّان بیت مالی و على أهل مصر کلّهم على بیعتی و فی طاعتی فشتّتوا کلمتهم و أفسدوا جماعتهم، ثمّ وثبوا على شیعتی من المسلمین فقتلوا طائفه منهم غدرا، و طائفه صبرا، و طائفه عصّبوا بأسیافهم فضاربوا بها حتّى لقوا اللّٰه صادقین، فو اللّٰه لو لم یصیبوا منهم الاّ رجلا واحدا متعمّدین لقتله [بلا جرم جرّه ]لحلّ لی به قتل ذلک الجیش کلّه فدع ما انّهم قد قتلوا من المسلمین أکثر من العدّه الّتی دخلوا بها علیهم و قد أدال اللّٰه منهم « فَبُعْداً لِلْقَوْمِ اَلظّٰالِمِینَ.»)

[۵] سوره مبارکه قصص، آیه ۳۵ (قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ وَنَجْعَلُ لَکُمَا سُلْطَانًا فَلَا یَصِلُونَ إِلَیْکُمَا ۚ بِآیَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغَالِبُونَ)

[۶] سوره مبارکه قصص، آیه ۳۴ (وَأَخِی هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِیَ رِدْءًا یُصَدِّقُنِی ۖ إِنِّی أَخَافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ)

[۷] سوره مبارکه مریم، آیه ۵۳

[۸] سوره مبارکه بقره، آیه ۱۳۱ (إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ ۖ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ)

[۹] سوره مبارکه نمل، آیه ۲۳ (إِنِّی وَجَدْتُ امْرَأَهً تَمْلِکُهُمْ وَأُوتِیَتْ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِیمٌ)

[۱۰] سوره مبارکه نمل، آیه ۴۴ (قِیلَ لَهَا ادْخُلِی الصَّرْحَ ۖ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّهً وَکَشَفَتْ عَنْ سَاقَیْهَا ۚ قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِیرَ ۗ قَالَتْ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَیْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ)

[۱۱] سوره مبارکه مائده، آیه ۶ (وَقَالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَهٌ ۚ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا ۘ بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشَاءُ ۚ وَلَیَزِیدَنَّ کَثِیرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیَانًا وَکُفْرًا ۚ وَأَلْقَیْنَا بَیْنَهُمُ الْعَدَاوَهَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَىٰ یَوْمِ الْقِیَامَهِ ۚ کُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ۚ وَیَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسَادًا ۚ وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ)

[۱۲] بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار علیهم السلام، جلد ۲۵، صفحه ۱۶۹

[۱۳] إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات ، جلد ۳ ، صفحه ۱۱۲ (قَالَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ: عَلِیٌّ یَقْضِی دَیْنِی وَ یُنْجِزُ مَوْعِدِی، وَ هُوَ خَلِیفَتِی عَلَیْکُمْ مِنْ بَعْدِی)

[۱۴] خطبه شقشقیه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>